Prějdti k sodržanju

К̓

Dodati linky
Izvor: Vikipedija
К̓к̓

К̓, к̓ (ka s komoju) je bukva razširjenoj kirilice, sostavjena iz bukvy к i komy (zarezky). Ona byla upotrěbjena v drugoj polovině 19. stolětja i na početku 20. stolětja v alfabetah někojih jezykah Kavkaza, prěvažno za označen‌je ejektivnogo velarnogo eksplosiva [k’].

Osetinsky alfabet Vsevoloda Millera

[praviti | praviti izvorny kod]

Rosijsky etnograf Vsevolod Fjodorovič Miller byl prvy, ktory koristal komu kako diakritičny znak v modernoj kirilici. Ideja byla osnovana na grečskom znaku psili (lat.: spiritus lenis), ktora davno byla takože upotrěbjena v starokiriličnoj azbukě. V pravopisu osetinskogo jezyka, koristanom jim v jegovyh «Osetinskyh etjudah» (1881–1887), nahodili se bukvy к̓, п̓, т̓, ц̓ i ч̓, ktore služili za označen‌je ejektivnyh suglasok.[1] Ačekoli jegov alfabet byl osnovany na alfabetu Andersa Sjögrena 1844 g., Miller izměnil izgled někojih bukv.[2] Bukva к̓, prědstavjajuči ejektivny velarny eksplosiv [kʼ], zastupila Sjögrenovu bukvu ӄ (v sučasnoj osetinskoj ortografiji: къ).[3] Prikladno slovo: к̓ӯх «ruka» (v sučasnoj osetinskoj ortografiji: къух).[4]

Abhazsky alfabet Myhajla Zavadskogo

[praviti | praviti izvorny kod]
Avarsky alfabet Uslara v izdan‌ju M. Zavadskogo

Po prikladu Millera, ukrajinsky pedagog Myhajlo Romualdovyč Zavadskyj publikoval v 1887 g. pečatnu versiju monografije Pjotra Uslara o abhazskom jezyku, v ktoroj zaměnil čest rukopisnyh bukv v abhazskom alfabetu Uslara bukvami s komoju (г̓, к̓, п̓, т̓, ц̓, ч̓).[5] Bukva к̓ zastupila Uslarovu bukvu к̧, izgovorjenu kako к s legkym pridyhan‌jem: [kʰ].[6] Priklad: ак̓уа «dožd» (v sučasnoj abhazskoj ortografiji: ақәа).[7]

Kabardinsky alfabet Lopatinskogo i Tambijeva

[praviti | praviti izvorny kod]

V 1890 g. rosijsky lingvist i etnograf Lev Grigorjevič Lopatinskij publikoval slovnik kabardino-čerkesskogo jezyka. V upotrěbjenoj jim ortografiji nahodili se 56 znakov, vključajuči až sedm bukv s komoju: (к̓, п̓, т̓, ц̓, ф̓, ҫ̓, ).[8] Tako samo, kako v osetinskom, tute bukvy označajut ejektivne suglasky, v sučasnoj kabardino-čerkasskom pravopisu označane paločkoju (Ӏ). Takto к̓ označaje zvuk [kʼ] i odpovědaje sučasnomu dvuznaku кӀ,[9] napriklad: к̓оц̓ «vnutrnost» (v sučasnom pravopisu: кIоцI. Mimohodom, nijedin iz tutyh alfabetov ne našel široko priměnjen‌je.[10]

Sěverovozhodnokavkazske alfabety Dirra

[praviti | praviti izvorny kod]

Na početku 20. stolětja němečsko-rosijsky lingvist i etnograf Adolf Dirr stvoril alfabety za red menših sěverovozhodnokavkazskyh jezykov. One byli osnovane na alfabetah Sjögrena, Millera i Zavadskogo i koristane Dirrom v naučnyh monografijah o tyh jezykah, ačekoli nikogda ne byli v upotrěbje u samogo naseljen‌ja.

Bukva к̓ javi se v alfabetah stvorjenyh za tabasaransky (1905)[11], rutulsky (1912)[12] i cahursky (1913)[13] jezyky. Ob izgovoru Dirr piše v monografiji o tabasaranskom jezyku, že «к̓ je nebno к; jego možno najlěpje izobraziti kombinacijeju к.»[14] Prikladno slovo: к̓уз «umirati» (v sučasnoj udinskoj ortografiji: кIус).

Tabasaransky alfabet A.M. Dirra (1905)

Kodovan‌je

[praviti | praviti izvorny kod]

Bukva К̓ к̓ ne je dostupna v Unikodu kako samostojny znak, ale može byti pisana s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka:

Kodovan‌je К к ◌̓
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER KA CYRILLIC SMALL LETTER KA COMBINING COMMA ABOVE
Unikodšestnadseterična sistema U+041A U+043A U+0313
deseterična sistema 1050 1082 787
HTMLšestnadseterična sistema К к ̓
deseterična sistema К к ̓
alfabetična sistema К к —
UTF-8 D0 9A D0 BA CC 93

Iztočniky

[praviti | praviti izvorny kod]
  1. ↑ Миллер, Всеволод (1882). Осетинскіе этюды. Часть вторая. Изслѣдованія (PDF) (na russkom). Москва. str. 18–19.
  2. ↑ Миллер, str. 3.
  3. ↑ "История письменности. Осетинский алфавит". Дзурут иронау (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  4. ↑ Miller, str. 68.
  5. ↑ Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF) (na russkom). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.
  6. ↑ Услар (1887), str. 11.
  7. ↑ Усларъ, str. 144.
  8. ↑ Лопатинский, Л.Г. (1890). Русско-кабардинский словарь с указателем и краткою грамматикою (na russkom). Тифлис: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 10.
  9. ↑ Ager, Simon. "Kabardian (Къэбэрдейбзэ)". Omniglot.com. Data dostupa: 28 februara 2026.
  10. ↑ Шакова, М.К. (17 novembra 2011). "Об азбуках кабардинских". intercircass.org (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  11. ↑ Дирръ, А.М. (1905). "Грамматическій очеркъ табассаранскаго языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 35 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  12. ↑ Дирръ, А.М. (1912). "Рутульскій языкъ". Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 42 (na russkom). Тифлисъ.
  13. ↑ Дирръ, А.М. (1913). "Цахурскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ цахурскихъ словъ съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 43 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  14. ↑ Дирръ (1905), str. 3.

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
І ← Varianty kiriličnyh bukv К, Ԛ → Л

К к · Ќ ќ · К̀ к̀ · К̆ к̆ · К̄ к̄ · К̈ к̈ · К̇ к̇ · К̊ к̊ · К̓ к̓ · К̔ к̔ · К͑ к͑ · К̂ к̂ · К̑ к̑ · Кꙻ   кꙻ   · Кʼ кʼ · K k · K̔ k̔ · · Ҡ ҡ · Ҟ ҟ · Ԟ ԟ · Ҝ ҝ · К̣ к̣ · К̧ к̧ · К̱ к̱ · Қ қ · Қ̇ қ̇ · Қ̊ қ̊ · Ӄ ӄ · Ӄ̀ ӄ̀ · Ӄ̆ ӄ̆ · Ӄ’ ӄ’
Ԛ ԛ · Ԛ̄ ԛ̄ · Ԛ̆ ԛ̆ · Ԛ̇ ԛ̇ · Ԛ̊ ԛ̊ · Ԛꙻ   ԛꙻ   · Ҁ ҁ

Izvor: «https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=К̓&oldid=29530»