Prějdti k sodržanju

О̂

Izvor: Vikipedija

О̂, о̂ (o s cirkumfleksom) je bukva razširjenoj kirilice, sostavjena iz о i cirkumfleksa.

Sučasna upotrěba

[praviti | praviti izvorny kod]

Ona upotrěbjaje se v sěvernoj (tako nazyvajemoj «habarovskoj») versiji alfabeta, stvorjenogo v 1988 g. za horsky dialekt udehejskogo jezyka (jednogo iz tungusskyh jezykov) i oficialno utvrdženogo izpolniteljnym komitetom Habarovskogo kraja v 1989 g.,[1] za označen‌je pridyhanoj samoglasky /ōh/.[2][3]

Od 2019 g. bukva о̂ takože koristaje s v ortografiji, razrabotanoj Darijeju Bolinoju za enečsky jezyk.[4][5]

Historična upotrěba

[praviti | praviti izvorny kod]

Kromě povyših, о̂ bylo upotrěbjeno v 18. i 19. stolětju za zapisan‌je někojih drugyh jezykov:

V ukrajinskom

[praviti | praviti izvorny kod]

V 1827 g. prvy rektor Kyjevskogo universiteta Myhajlo MaksymovyčМихайло Максимович prědložil ukrajinsky pravopis na etimologičnyh principah («maksymovyčivkaмаксимовичівка»), ktory vključal šest bukv s cirkumfleksom (а̂, е̂, и̂, і̂, о̂, у̂) za označen‌je etimologičnogo srodstva zvuka [i] (v sučasnoj ukrajinskoj ortografiji і) ili [vi] na početku slova, na priklad: нôсъ «nos», о̂тъ «od» (v sučasnoj ortografiji: ніс, від).[6] Raněje, v 1818 g., Oleksij PavlovskyjОлексій Павловський v svojej «Gramatikě malorosijskogo narěčja» koristal dvuznak іо̂ za [jo/ʲо] kako ekvivalent russkoj bukvy ё.[7]

Poljska kirilica v «Bukvaru dlja selskyh dětij», 1865 g.

V 1860-yh lětah, kogda v Rosijskoj imperiji upotrěba latinice v oficialnyh publikacijah byla zabranjena, bukva о̂ byla upotrěbjena v poljskoj kirilici kako ekvivalent latiničnoj bukvy ó [u], s jotovanym ekvivalentom ю̂. Na tutom alfabetu bylo izdanyh několiko publikacij, medžu drugymi «Bukvar dlja selskyh dětij», «Gramatika poljskogo jezyka» i «Selska hrestomatija».[8][9][10]

V 1871 g. Aleksandr HilferdingАлександр Гильфердинг koristal variant tutogo alfabeta v svojej Občeslovjanskoj azbukě, v ktoroj о̂ označaje poljsko, gornolužičsko, češsko i slovačsko ó, a takože češsko ů.[11]

V latyšskom i litovskom

[praviti | praviti izvorny kod]

Ačekoli latyšsky jezyk vsegda pisal se latiniceju, v 19. stolětju byli takože podjete proby vveden‌ja kirilice. Na priklad, v 1864 g. v Vilniusu byl izdany bukvar na kirilici, ktora vključala osm bukv s cirkumfleksom za označen‌je dolgoj samoglasky (а̂, е̂, э̂, о̂, у̂, ю̂, я̂, іо̂).[12]

Takože v 1864 g. načel se period, v ktorom litovsky jezyk obvezno byl pisany kiriliceju. V tomže godu S. Mikuckij i L. Ivinskij napisali bukvar «Абецеле жемайтишкайлѣтувишка. Ишдôта пар исакима Iо Милестас Виряусiоя Редитоя Шяурес-вакаро шалѣс М. Н. Муравьева», v ktorom bukva о̂ služila za označen‌je diftonga uo; na tutoj ortografiji byli izdane prinajmenje četyri knigy.[13] V pozdnějših variantah litovskoj kirilice tutoj zvuk označal se dvuznakom уо ili bukvoju у̊.[14]

V ugrofinskyh jezykah

[praviti | praviti izvorny kod]

V prvoj pečatanoj gramatikě udmurtskogo jezyka iz 1775 g. («Сочиненія принадлежащїя къ грамматикѣ вотскаго языка»[15]), ktorogo avtorom pravdopodobno byl kazanjsky arhiepiskop Veniamin Pucek-Grigorovič, bukva о̂ v dvuznakah іо̂ i їо̂ označala [jo] ili [ʲo], napr. ваїо̂быжъ «lastočka» (v sučasnoj ortografiji ваёбыж).[16]

V 1837 g. byla publikovana gramatika marijskogo jezyka A. Aljbinskogo. Prědloženy v njej alfabet vključal vse bukvy russkogo alfabeta kromě ѳ, a takože bukvy о̂, iо̂, ю̂, ію̂ i я̂. Bukva о̂ odpovědaje sučasnoj marijskoj bukvě ӧ.[17]

Nakonec, bukva 'о̂ byla koristana v prěvodu na tversky dialekt karelskogo jezyka Evangelja po Matěju iz 1820 g.[18]

О̂ takože bylo upotrěbjeno v misionarskom alfabetu za zapisan‌je korejskyh slov v učebniku iz 1901 g., prěznačenom za učen‌je russkomu jezyku korejcami.[19]

Bukva О̂/о̂ ne jest dostupna v Unikodu kako samostojny znak, ale može byti pisana s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka ili identično izgledajučej latinskoj bukvy ô.

Kodovan‌je О о ◌̂
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER O CYRILLIC SMALL LETTER O COMBINING CIRCUMFLEX ACCENT
Unikodšestnadseterična sistema U+041E U+043E U+0302
deseterična sistema 1054 1086 770
HTMLšestnadseterična sistema О о ̂
deseterična sistema О о ̂
alfabetična sistema О о —
UTF-8 D0 9E D0 BE CC 82
  1. ↑ Симонов, М. Д.; Кялундзюга, В. Т. (1998). - Словарь удэгейского языка (хорский диалект). Препринт. I. str. 3–6, 59.
  2. ↑ Перехвальская, Елена (28 dekembra 2020). "Удэгейский язык : Когда будущее лежит за спиной". postnauka.org (na russkom). Data dostupa: 12 septembra 2026.
  3. ↑ Перехвальская, Е. В. (2016). "Удэгейский язык". Язык и общество. Энциклопедия (PDF) (na russkom). Москва: Азбуковник. str. 510–511.
  4. ↑ Болина, Дарья Спиридоновна (2019). Букварь Учебное пособие на энецком языке (лесной диалект) для общеобразовательных организаций (PDF) (2 izd.). Санкт-Петербург: Алмаз-Граф. str. 38, 92. ISBN 978-5-906377-81-4.
  5. ↑ "Буквари и рабочие тетради на энецком языке выпущены тиражом в 200 экземпляров". Arctic.ru (na russkom). 9 aprilja 2020. Data dostupa: 22 avgusta 2026.
  6. ↑ Німчук, В. В.; Пуряєва, Н. В., red. (2004). Історія українського правопису: XVI-XX століття: хрестоматія (PDF) (na ukrajinskom). Київ: Наукова думка. str. 101. ISBN 966-00-0261-0. Bylo arhivovano (PDF) iz iztočnika 1 novembra 2020.
  7. ↑ Tamože, str. 58.
  8. ↑ Элемэнтар̌ъ для дзеци вейскихъ (na poljskom). С. Петербургъ. 1865. str. 2–6.
  9. ↑ Грамматыка е̨зыка польскего на кляссе̨ Iша̨ (na poljskom). Варшава. 1866. str. 4–5.
  10. ↑ Хрэстоматія вейска чили збю̂ръ выписо̂въ зъ ро̂жныхъ польскихъ ауторо̂въ. Варшава. 1867.
  11. ↑ Гильфердинг, А. (1871). Общеславянская азбука съ приложеніемъ образцовъ славянскихъ нарѣчій (na russkom). Санктпетербургъ: Типографія Императорской Академіи Наукъ. str. 9, 11, 12, 17.
  12. ↑ Латышскій букварь. Латвѣшу бо̂кверіс. Вильна: Типографія А. Сыркина. 1864. str. 9.
  13. ↑ Subačius, Giedrius (2005). "Development of the Cyrillic orthography for Lithuanian in 1864–1904" (PDF). Lituanus (na anglijskom). 51:2: 33. Bylo arhivovano iz iztočnika (PDF) 30 mareca 2016.
  14. ↑ Пиянзина, Лидия Николаевна (2011). Особенности передачи литовского языка кириллицей в 1864—1904 гг (PDF) (na russkom). Санкт-Петербург. str. 23, 73. Bylo arhivovano iz iztočnika (PDF) 24 mareca 2016.
  15. ↑ Пуцек-Григорович, Василий Григорьевич (1775). Сочиненія, принадлежащїя къ грамматикѣ вотскаго языка. Императорская Академия наукъ.
  16. ↑ Ившин, Л.М. (2010). Становление и развитие удмуртской графики и орфографии в XVIII — первой половине XIX века (na russkom). Екатеринбург–Ижевск: УрО РАН. str. 59–61. ISBN 978-5-7691-2135-7.
  17. ↑ Черемисская грамматика. Казань: Университетская типографія. 1837. str. 2. Bylo arhivovano iz iztočnika 4 mareca 2016.
  18. ↑ Герранъ мія̈нъ. Шондю-руŏхтынанъ святой іôванг̧ели матвѣйста, Карьяланъ кїӗлѣлля. Пійтери. 1820.
  19. ↑ Первоначальный учебникъ русскаго языка для корейцев. Пособіе для разговорныхъ уроковъ (опытъ). Казань: Изданiе Православнаго Миссионерскаго Общества. 1901. str. 4. Bylo arhivovano iz iztočnika 19 junija 2026.

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
Н ← Varianty kiriličnoj bukvy О → П

О о · О̆ о̆ · О̄ о · О́ о́ · О̀ о̀ · О̌ о̌ · О̂ о̂ · Ӧ ӧ · О̇ о̇ · О̃ о̃ · Ӧ́ ӧ́ · Ӧ̄ ӧ̄ · ’О ’о · ‘О̇ ‘о̇ · О’ о’ · О̨ о̨ · О̣ о̣ · Œ œ · Ѹ ѹ · Ꙋ ꙋ · Ꙕ ꙕ · Ю ю
Ө ө · Ө́ ө́ · Ө̆ ө̆ · Ө̄ ө̄ · Ӫ ӫ · Ҩ ҩ · Ɔ ɔ · Ꚛ ꚛ · Ꙩ ꙩ · Ꙫ ꙫ · Ꙭ ꙭ · ꙮ · Ѻ ѻ · Ѡ ꙍ/ѡ · Ѿ ѿ · Ѽ ѽ