Prějdti k sodržanju

П̓

Dodati linky
Izvor: Vikipedija
П̓п̓

П̓, п̓ (pe s komoju) jest bukva razširjenoj kirilice, sostavjena iz bukvy п i komy (zarezky). Ona byla upotrěbjena v drugoj polovině 19. stolětja i na početku 20. stolětja v alfabetah někojih jezykah Kavkaza.

Osetinsky alfabet Vsevoloda Millera

[praviti | praviti izvorny kod]

Rosijsky etnograf Vsevolod Fjodorovič Miller byl prvy, ktory koristal komu kako diakritičny znak v modernoj kirilici. Ideja byla osnovana na grečskom znaku psili (lat.: spiritus lenis), ktora davno byla takože upotrěbjena v starokiriličnoj azbukě. V pravopisu osetinskogo jezyka, koristanom jim v jegovyh «Osetinskyh etjudah» (1881–1887), nahodili se bukvy к̓, п̓, т̓, ц̓ i ч̓, ktore služili za označen‌je ejektivnyh suglasok.[1] Ačekoli jegov alfabet byl osnovany na alfabetu Andersa Sjögrena 1844 g., on izměnil izgled někojih bukv.[2] Bukva п̓, prědstavjajuči ejektivny alveolarny eksplosiv [pʼ], zastupila Sjögrenovu bukvu ҧ (v sučasnoj osetinskoj ortografiji: пъ).[3] Priklad: п̓ӓр-п̓ӓр кӓнѵн «bajati» (v sučasnoj osetinskoj ortografiji: пъæр-пъæр кæнын).[4]

Abhazsky alfabet Myhajla Zavadskogo

[praviti | praviti izvorny kod]
Abhazsky alfabet Uslara v versiji M. Zavadskogo

Po prikladu Millera, ukrajinsky pedagog Myhajlo Romualdovyč Zavadskyj publikoval v 1887 g. pečatnu versiju monografije Pjotra Uslara o abhazskom jezyku, v ktoroj zaměnil čest rukopisnyh bukv iz prvopočetnogo litografičnogo izdan‌ja bukvami s komoju (г̓, к̓, п̓, т̓, ц̓, ч̓).[5] Bukva п̓ ([pʰ]) zastupila Uslarovu bukvu п̧, jednakože ona ne prijela se, a v pozdnějših versijah abhazskogo alfabeta prvopočetna Uslarova versija prěobrazila se v ҧ i od 1954 g. v ԥ.[6] Ob izgovoru к̓, п̓ i т̓ Uslar piše: «Razlika medžu njimi i k, p, t jest v suprovadžajučem jih legkom pridyhan‌ju, ktoro jest velmi primětna za sluh tuzemcev, ale izběgaje evropejcam.»[7] Priklad: ап̓сꚍ̆ѵ «životina» (v sučasnoj abhazskoj ortografiji: аԥстәы).[8]

Kabardinsky alfabet Lopatinskogo i Tambijeva

[praviti | praviti izvorny kod]

V 1890 g. rosijsky lingvist i etnograf Lev Grigorjevič Lopatinskij publikoval slovnik kabardino-čerkesskogo jezyka. V upotrěbjenoj jim ortografiji nahodili se 56 znakov, vključajuči až sedm bukv s komoju: (к̓, п̓, т̓, ц̓, ф̓, ҫ̓, ).[9] Kako v osetinskom, tute bukvy označajut ejektivne suglasky, v sučasnoj kabardino-čerkasskom pravopisu označane paločkoju (Ӏ). Takto п̓ označaje zvuk [pʼ] i odpovědaje sučasnomu dvuznaku пӀ,[10] napriklad: п̓ае «čas, vrěme» (v sučasnom pravopisu: пIалъэ.[11] Mimohodom, tutoj alfabet ne našel široko priměnjen‌je.[12]

Sěverovozhodnokavkazske alfabety Dirra

[praviti | praviti izvorny kod]

Na početku 20. stolětja němečsko-rosijsky lingvist i etnograf Adolf Dirr stvoril alfabety za red menših sěverovozhodnokavkazskyh jezykov. One byli osnovane na alfabetah Sjögrena, Millera i Zavadskogo i koristane Dirrom v naučnyh monografijah o tyh jezykah, ačekoli nikogda ne byli v upotrěbě u samogo naseljen‌ja. Bukva п̓ javi se v alfabetah stvorjenyh Dirrom za tabasaransky (1905)[13], andijsky (1906)[14], agulsky (1907)[15], arčinsky (1908)[16] i rutulsky (1912)[17] jezyky, a takože v kratših opisah někojih bezpisemnyh jezykov Kavkaza.[18] Ob izgovoru Dirr piše v knigě o tabasaranskom, že «п̓ jest kako п, suprovadžajemo rekursijeju; to jest v slogu п̓а slyši se jasny hiatus medžu п i а.» Prikladno slovo v tabasaranskom: ап̓уз «dělati» (v sučasnoj ortografiji: апӀуз [ap’uz].[19] V opisah ostalyh jezykov Dirr piše toliko, že izgovor jest kako v tabasaranskom.

Tabasaransky alfabet A.M. Dirra (1905)

Kodovan‌je

[praviti | praviti izvorny kod]

Bukva П̓ п̓ ne jest dostupna v Unikodu kako samostojny znak, ale može byti pisana s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka:

Kodovan‌je П п ◌̓
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER PE CYRILLIC SMALL LETTER PE COMBINING COMMA ABOVE
Unikodšestnadseterična sistema U+041F U+043F U+0313
deseterična sistema 1055 1087 787
HTMLšestnadseterična sistema П п ̓
deseterična sistema П п ̓
alfabetična sistema П п —
UTF-8 D0 9F D0 BF CC 93

Iztočniky

[praviti | praviti izvorny kod]
  1. ↑ Миллеръ, Всеволодъ (1882). Осетинскіе этюды. Часть вторая. Изслѣдованія (PDF) (na russkom). Москва. str. 18–19.
  2. ↑ Миллеръ, str. 3.
  3. ↑ "История письменности. Осетинский алфавит". Дзурут иронау (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  4. ↑ Миллеръ, str. 84.
  5. ↑ Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF) (na russkom). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.
  6. ↑ Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (PDF) (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 68.
  7. ↑ Усларъ (1887), str. 11.
  8. ↑ Усларъ (1887), str. 153.
  9. ↑ Лопатинский, Л.Г. (1890). Русско-кабардинский словарь с указателем и краткою грамматикою (na russkom). Тифлис: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 10.
  10. ↑ Ager, Simon. "Kabardian (Къэбэрдейбзэ)". Omniglot.com. Data dostupa: 28 februara 2026.
  11. ↑ Лопатинскій, str. 23.
  12. ↑ Шакова, М.К. (17 novembra 2011). "Об азбуках кабардинских". intercircass.org (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  13. ↑ Дирръ, А.М. (1905). "Грамматическій очеркъ табассаранскаго языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 35 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  14. ↑ Дирръ, А.М. (1906). "Краткій грамматическій очеркъ андійского языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 36 (na russkom). Тифлисъ: IV: 1.
  15. ↑ Дирръ, А.М. (1907). "Агульскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ агульскихъ слов съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 37 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  16. ↑ Дирръ, А.М. (1908). "Арчинскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ арчинскихъ словъ съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 39 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  17. ↑ Дирръ, А.М. (1912). "Рутульскій языкъ". Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 42 (na russkom). Тифлисъ.
  18. ↑ Дирръ, А.М. (1909). "Матеріалы для изученія языковъ и нарѣчій андо-дидойской группы" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 40 (na russkom). Тифлисъ.
  19. ↑ Дирръ (1905), str. 2.

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
О ← Varianty kiriličnoj bukvy П → Р

П п · П́ п́ · П̀ п̀ · П̑ п̑ · П̓ п̓ · П͑ п͑ · П’ п’ · Ԥ ԥ · П̧ п̧ · Ҧ ҧ

Izvor: «https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=П̓&oldid=29227»