Prějdti k sodržanju

Ц̓

Izvor: Vikipedija
Ц̓ц̓

Ц̓, ц̓ (ce s komoju) jest bukva razširjenoj kirilice, sostavjena iz bukvy ц i komy (zarezky). Ona byla upotrěbjena v drugoj polovině 19. stolětja i na početku 20. stolětja v alfabetah někojih jezykah Kavkaza.

Osetinsky alfabet Vsevoloda Millera

[praviti | praviti izvorny kod]

Rosijsky etnograf Vsevolod Fjodorovič Miller byl prvy, ktory koristal komu kako diakritičny znak v modernoj kirilici. Ideja byla osnovana na grečskom znaku psili (lat.: spiritus lenis), ktora davno byla takože upotrěbjena v starokiriličnoj azbukě. V pravopisu osetinskogo jezyka, koristanom jim v jegovyh «Osetinskyh etjudah» (1881–1887), nahodili se bukvy к̓, п̓, т̓, ц̓ i ч̓, ktore služili za označen‌je ejektivnyh suglasok.[1] Ačekoli jegov alfabet byl osnovany na alfabetu Andersa Sjögrena 1844 g., on izměnil izgled někojih bukv.[2] Bukva ц̓, prědstavjajuči ejektivnu alveolarnu afrikatu [t͡sʼ], zastupila Sjögrenovu bukvu ҵ (v sučasnoj osetinskoj ortografiji цъ).[3] Prikladno slovo: ц̓ѵф «grez» (sučasno: цъыф).[4]

Abhazsky i druge alfabety Myhajla Zavadskogo

[praviti | praviti izvorny kod]
Avarsky alfabet Uslara v izdan‌ju M. Zavadskogo

Po prikladu Millera, ukrajinsky pedagog Myhajlo Romualdovyč Zavadskyj publikoval v 1887 g. pečatnu versiju monografije Pjotra Uslara o abhazskom jezyku, v ktoroj zaměnil čest rukopisnyh bukv v abhazskom alfabetu Uslara bukvami s komoju (г̓, к̓, п̓, т̓, ц̓, ч̓).[5] Bukva ц̓ zastupila Uslarovu bukvu (cil), ktora byla pozajeta od gruzinskoj bukvy წ (c’ili). Kako v osetinskom ona označala ejektivnu alveolarnu afrikatu [t͡sʼ]; Uslar piše, že «po russkom može byti izraženy črěz тц, no dalko netočno. Pri izgovoru zuby sbližajut se, končik jezyka opiraje se na dolnoj desně, a dyh teče do gornoj desny.»[6] Priklad: ац̓х «noč» (v sučasnoj abhazskoj ortografiji: аҵх).

Zavadskyj takože koristal ц̓ zaměsto bukvy v svojih slědujučih tipografičnyh izdan‌jah Uslarovyh monografij o čečenskom (1888)[7], avarskom (1889)[8] i lakskom (1890)[9] jezykah.

Kabardinsky alfabet Lopatinskogo i Tambijeva

[praviti | praviti izvorny kod]

V 1890 g. rosijsky lingvist i etnograf Lev Grigorjevič Lopatinskij publikoval slovnik kabardino-čerkesskogo jezyka. V upotrěbjenoj jim ortografiji nahodili se 56 znakov, vključajuči až sedm bukv s komoju: (к̓, п̓, т̓, ц̓, ф̓, ҫ̓, ).[10] Tako samo, kako v povyših alfabetah, tute bukvy označajut ejektivne suglasky, v sučasnoj kabardino-čerkasskom pravopisu označane paločkoju (Ӏ). Takto ц̓ označaje zvuk [t͡sʼ] i odpovědaje sučasnomu dvuznaku цӀ,[11] napriklad: к̓оц̓ «vnutrnost» (v sučasnom pravopisu: кIоцI. Mimohodom, nijedin iz tutyh alfabetov ne našel široko priměnjen‌je.[12]

Sěverovozhodnokavkazske alfabety Dirra

[praviti | praviti izvorny kod]

Na početku 20. stolětja němečsko-rosijsky lingvist i etnograf Adolf Dirr stvoril alfabety za red menših sěverovozhodnokavkazskyh jezykov. One byli osnovane na alfabetah Sjögrena, Millera i Zavadskogo i koristane Dirrom v naučnyh monografijah o tyh jezykah, ačekoli nikogda ne byli v upotrěbje u samogo naseljen‌ja. Bukva ц̓ javi se v alfabetah stvorjenyh za udinsky (1904)[13], tabasaransky (1905)[14], andijsky (1906)[15], agulsky (1907)[16], arčinsky (1908)[17], rutulsky (1912)[18] i cahursky (1913)[19] jezyk, a takože v kratših opisah někojih bezpisemnyh jezykov Kavkaza.[20]

Ob izgovoru Dirr piše toliko v knigě o udinskom, že «ч̓ i ц̓ sut ч i ц s tvrdoj rekursijeju pri t», sravnjajuči je do gruzinskyh bukv ჭ i წ.[13] Priklad jest slovo ц̓і «ime» (v sučasnoj udinskoj ortografiji: цӀи). V opisah ostalyh jezykov Dirr piše toliko, že izgovor jest kako v udinskom.

Arčinsky alfabet A.M. Dirra (1908)

Ingušsky alfabet Gorepjokina

[praviti | praviti izvorny kod]

Nakonec, bukva ц̓ nahodi se v alfabetu, ktory takože na početku 20. stolětja stvoril ingušsky lingvist Foma Ivanovič Gorepjokin za ingušsky jezyk.[21]

Bukva Ц̓ ц̓ ne jest dostupna v Unikodu kako samostojny znak, ale može byti pisana s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka:

Kodovan‌je Ц ц ◌̓
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER TSE CYRILLIC SMALL LETTER TSE COMBINING COMMA ABOVE
Unikodšestnadseterična sistema U+0426 U+0446 U+0313
deseterična sistema 1062 1094 787
HTMLšestnadseterična sistema Ц ц ̓
deseterična sistema Ц ц ̓
  1. ↑ Миллер, Всеволод (1882). Осетинскіе этюды. Часть вторая. Изслѣдованія (PDF) (na russkom). Москва. str. 18–19.
  2. ↑ Miller, str. 3.
  3. ↑ "История письменности. Осетинский алфавит". Дзурут иронау (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  4. ↑ Miller, str. 23.
  5. ↑ Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF) (na russkom). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.
  6. ↑ Uslar (1887), str. 11.
  7. ↑ Усларъ, П.К. (1888). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. II. Чеченскій языкъ. Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ.
  8. ↑ Усларъ, П.К. (1889). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. III. Аварскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ.
  9. ↑ Усларъ, П.К. (1890). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. IV. Лакскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ.
  10. ↑ Лопатинский, Л.Г. (1890). Русско-кабардинский словарь с указателем и краткою грамматикою (na russkom). Тифлис: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 10.
  11. ↑ Ager, Simon. "Kabardian (Къэбэрдейбзэ)". Omniglot.com. Data dostupa: 28 februara 2026.
  12. ↑ Шакова, М.К. (17 novembra 2011). "Об азбуках кабардинских". intercircass.org (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  13. 1 2 Дирръ, А.М. (1904). "Грамматика удинскаго языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 33 (na russkom). Тифлисъ: IV: 1-2.
  14. ↑ Дирръ, А.М. (1905). "Грамматическій очеркъ табассаранскаго языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 35 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  15. ↑ Дирръ, А.М. (1906). "Краткій грамматическій очеркъ андійского языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 36 (na russkom). Тифлисъ: IV: 1.
  16. ↑ Дирръ, А.М. (1907). "Агульскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ агульскихъ слов съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 37 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  17. ↑ Дирръ, А.М. (1908). "Арчинскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ арчинскихъ словъ съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 39 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  18. ↑ Дирръ, А.М. (1912). "Рутульскій языкъ". Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 42 (na russkom). Тифлисъ.
  19. ↑ Дирръ, А.М. (1913). "Цахурскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ цахурскихъ словъ съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 43 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  20. ↑ Дирръ, А.М. (1909). "Матеріалы для изученія языковъ и нарѣчій андо-дидойской группы" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 40 (na russkom). Тифлисъ.
  21. ↑ Хадзиева, Мадина (5 julija 2024). "Просветитель ингушей: как на Кавказе ищут потерянные рукописи Фомы Горепёкина". Это Кавказ (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
Х ← Varianty kiriličnoj bukvy Ц → Ч

Ц ц · Ц́ ц́ · Ц̌ ц̌ · Ц̄ ц̄ · Ц̓ ц̓ · Ц̍ ц̍ · Ц̊ ц̊ · Ц҄ ц҄ · Ц҄̊ ц҄̊ · Ц’ ц’ · Ц̱ ц̱ · · Ꙡ ꙡ · Ꚏ ꚏ · Ꚏ̆ ꚏ̆ · Ꚏ̇ ꚏ̇ · Ꚏ̊ ꚏ̊ · Ҵ ҵ · ·