Ц s dolgoju lěvoju nogoju

Ц̍ ц̍

, (ce s dolgoju lěvoju nogoju) jest bukva kirilice, osnovana na bukvě ц, ktora nahodila se v prvom kiriličnom alfabetu abhazskogo jezyka, stvorjenom Pjotrom Karlovičem Uslarom i publikovanom v 1862 g. v jegovoj monografiji Abhazsky jezyk.^[1] Ona označaje pridyhanu bezzvučnu alveolopalatalnu afrikatu [t͡ɕʰ], harakterističnu za bzybsky dialekt, ale odsutnu v abžujskom dialektu, na ktorom osnovany jest sučasny abhazsky jezyk.

V 1887 g. ukrajinsky pedagog Myhajlo Romualdovyč Zavadskyj publikoval posmrtno, tipografično izdan‍je Uslarovoj monografije, v ktorom izměnil izgled poněkojih bukv, argumentujuči, že rukopisne bukvy Uslara «značno uveličivajut cěnu izdan‍ja, bez vsekakoj prědnosti za děla», i že «Uslar, nakoliko nam izvěstno, ne govori o neobhodimosti shranjen‍ja prijetyh jim načrtanij, a samo izražaje želan‍je udržati čislo znakov, čto my v točnosti i jesmo izpolnili».^[2] Zaměsto Uslarovoj bukvy Zavadskyj koristal variant bukvy ц s vrhnjeju vertikalnoju črtkoju: ц̍. Jednakože večinstvo modifikacij Zavadskogo ne prijelo se, a v pozdnějših variantah abhazskoj kirilice bzybske bukvy byli odsutne.^[3] Izključen‍jem jest bzybsky alfabet, stvorjeny v 1906 g. historikom i aktivistom Semjonom Mihajlovičem Ašhacavoju, v ktorom zvuk [t͡ɕʰ] označaje bukva ц̊, v 1916 revidovana njim na ц̇.^[4] V latinskom alfabetu Nikolaja Marra (1926–1928) ekvivalentom tutoj bukvy bylo ϑ̩.^[5] Abhazsky lingvist Vjačeslav Čirikba za označen‍je tutogo zvuka koristaje dvuznak ць,^[6] lingvist Huhut Bgažba v svojej naučnoj transkripciji ц’ (kirilica) i c’ (latinica).^[7]

Kodovan‍je

Bukva ješče ne jest vključena v Unikodu, ačekoli vključen‍je bylo prědloženo v 2022 g.^[8]^[9] Variant Ц̍ ц̍ takože ne jest dostupny kako samostojny znak, ale može byti pisany s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka:

Kodovanje		Ц	ц	◌̍
Nazva v Unikodu		CYRILLIC CAPITAL LETTER TSE	CYRILLIC SMALL LETTER TSE	COMBINING VERTICAL LINE ABOVE
Unikod	šestnadseterična sistema	U+0426	U+0446	U+030D
Unikod	deseterična sistema	1062	1094	781
HTML	šestnadseterična sistema	`Ц`	`ц`	`̍`
	deseterična sistema	`Ц`	`ц`	`̍`

Iztočniky

↑ Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
↑ Uslar (1887), str. VIII–IX.
↑ Bgažba (1967), str. 44–45.
↑ Bgažba (1964), str. 16–17.
↑ Marr, str. 161.
↑ Čirikba, str. 22.
↑ Bgažba (1964), str. 43–46.
↑ Manulov, Nikita (18 septembra 2022). "Proposal to encode 23 Cyrillic characters for old Uslar's Caucasian Alphabets" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). Data dostupa: 3 januara 2026.
↑ "Recommendations to UTC #173 November 2022 on Script Proposals" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). 28 oktobra 2022. str. 16–17. Data dostupa: 3 januara 2026.

Izvory

Бгажба, Х.С. (1964). Бзыбский диалект абхазского языка (Исследование и тексты) (PDF) (na russkom). Тбилиси: Издательство Академии наук Грузинской ССР.
Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (PDF) (na russkom). Тбилиси: Мецниереба.
Марр, Н.Я. (1938). "О записывании абхазских текстов". О языке и истории абхазов (PDF) (na russkom). Москва, Ленинград: Издательство Академии наук СССР. str. 150–164.
Усларъ, П.К. (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
Усларъ, П.К. (1887). Zavadskyj (red.). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF) (na russkom). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ.
Чикирба, В.А. (2022). "Бзыпский диалект абхазского языка (Краткий очерк)". Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа адырраҭара / Вестник Академии наук Абхазии (na russkom). Аҟәа / Сухум: Academia (№ 12): 19–25.

Vněšnje linky

"U+0426 Cyrillic Capital Letter Tse". codepoints.net (na anglijskom).
"U+0446 Cyrillic Small Letter Tse". codepoints.net (na anglijskom).
"U+030D Combining Vertical Line Above". codepoints.net (na anglijskom).

**Kirilica** smenšiti[pogled | besěda | izměniti]
V slovjanskyh jezykah	А Б В Г Ѓ Ґ Д ДЖ Ђ Е Ё Є Ж З З́ Ѕ И Ѝ Й І Ї Ј К Ќ Л Љ М Н Њ О П Р С С́ Т Ћ У Ў Ф Х Ц Ч Џ Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
Staroslovjanske bukvy	Ꙃ Ꙁ Ꙅ Ꙉ Ꚛ Ꙩ Ꙫ Ꙭ ꙮ Ѻ Ҁ Ѹ Ꙋ Ѡ Ѿ Ѽ Ꙡ Ꙑ Ꙏ Ѣ Ꙓ Ꙕ Ꙗ Ѥ Ѫ Ѭ Ѧ Ѩ Ꙙ Ꙝ Ꙛ Ѯ Ѱ Ѳ Ѵ Ѷ
Neslovjanske bukvy	Ӑ А̄ Ӓ А̨ Ӕ Г̆ Ғ Ӻ Ӷ Ҕ Ҕ̆ Ԁ Ԃ Ꚁ Ꚉ Д̆ Ԫ Ԭ Ӗ Е̨ Э̨ Ә Ӛ Ӂ Җ Ӝ Ꚃ Ҙ Ӟ Ԅ Ԇ Ӡ Ӡ̌ Ꚅ Ꚅ̆ Ӣ Ӥ Ҋ І̨ К̆ Ҡ Қ Қ̇ Қ̊ Ӄ Ӄ̆ Ҟ Ҝ Ԟ Ӆ Ԓ Ԉ Ԡ Ԕ Ӎ Ң Ҥ Ӈ Ԩ Ԋ Ԣ О̆ Ӧ Ө Ӫ Ҩ Ԥ Ҧ Ԛ Ԛ̆ Ԛ̄ Ԛ̇ Ԛ̊ Ҏ Ԗ Ҫ Ԍ Ҭ Ԏ Ꚑ Ꚋ Ꚍ Ꚍ̆ Ҵ Ꚓ Ӳ Ӯ Ү Ұ Ӱ У̊ У̨ Х̆ Ҳ Ӽ Ӿ Ӿ̊ Һ Ԧ Ꚕ Ꚏ Ꚏ̆ Ҷ Ӌ Ҹ Ӵ Ꚇ Ꚇ̆ Ҽ Ҿ Ҽ̆ Џ̆ Ш̆ Щ̆ Ꚗ Ꚗ̆ Ӏ Ҍ Ӹ Ы̄ Ꙟ Я̨ Ԙ Ԝ
Druge znaky	҂ (tyseč) ⃝ (deset tyseč) ҈ (sto tyseč) ҉ (milion) ꙰ (deset milionov) ꙱ (sto milionov) ꙲ (miliard) ҄ (kamora) ҇ (pokrytje) ҃ (titlo) ꙳ (asterisk)
Kirilične azbuky	Abhazska Bělorusska Bulgarska Makedonska Medžuslovjanska Molodcovska Poljska Russka Srbska Staroslovjanska Ukrajinska
Daljše	Spisok jezykov upotrěbjajučih kirilicu Spisok kiriličnyh bukv Sravniteljna tabela kiriličnyh alfabetov Starokirilične čisla Bulgarica

Х ←	Varianty kiriličnoj bukvy Ц	→ Ч
Ц ц · Ц́ ц́ · Ц̌ ц̌ · Ц̄ ц̄ · Ц̓ ц̓ · Ц̍ ц̍ · Ц̊ ц̊ · Ц҄ ц҄ · Ц҄̊ ц҄̊ · Ц’ ц’ · Ц̱ ц̱ · · Ꙡ ꙡ · Ꚏ ꚏ · Ꚏ̆ ꚏ̆ · Ꚏ̇ ꚏ̇ · Ꚏ̊ ꚏ̊ · Ҵ ҵ · ·

[1] Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.

[2] Uslar (1887), str. VIII–IX.

[3] Bgažba (1967), str. 44–45.

[4] Bgažba (1964), str. 16–17.

[5] Marr, str. 161.

[6] Čirikba, str. 22.

[7] Bgažba (1964), str. 43–46.

[8] Manulov, Nikita (18 septembra 2022). "Proposal to encode 23 Cyrillic characters for old Uslar's Caucasian Alphabets" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). Data dostupa: 3 januara 2026.

[9] "Recommendations to UTC #173 November 2022 on Script Proposals" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). 28 oktobra 2022. str. 16–17. Data dostupa: 3 januara 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]