Čar (kirilica)

, (čar) jest bukva kirilice, pozajeta od gruzinskoj bukvy č’ari (Ჭ, ჭ), i točno kako gruzinska bukva ჭ ona označaje postalveolarnu ejektivnu afrikatu [t͡ʃʼ]. Tuta bukva byla čest kiriličnyh alfabetov stvorjenyh Pjotrom Uslarom v 1860-yh lětah za jegove opisy poněkojih jezykov Kavkaza: najprvo abhazsky^[1], a potom čečensky^[2], avarsky^[3], laksky^[4], darginsky (nazyvany avtorom «hjurkilinskij»)^[5], legzinsky^[6] i tabasaransky.^[7] Bukva takože byla upotrěbjena v bukvaru kabardino-čerkesskogo jezyka Kazi Atažukina iz 1865 g.^[8] i v bukvaru svanskogo jezyka iz 1864 g.^[9]

Večinstvo Uslarovyh pravopisov našlo skromno priměnjenje v literaturě i obrazovanju. Na priklad, v 1860-yh lětah i ješče v 1900 g. byli publikovane knigy na avarskom jezyku s Uslarovym pravopisom. V 1911 pojavil lezginsky bukvar «Ќу̇ре ჭалан елифарни аҳпа гw æниз қелдаj ђуз», a tomže samom godu darginsky bukvar «Даргилла алипуне wа луђисне жуж»^[10] Jednakože tabasaranska azbuka Uslara iz 1875 g. nikogda ne byla koristana v praktikě iz pričiny smrti avtora v tomže godu.^[11]

V svojih izdanjah Uslarovyh děl iz 1880-yh i 1890-yh lět ukrajinsky pedagog Myhajlo Zavadskyj zaměnil rukopisnu bukvu pečatnoju bukvoju ч̓, a v modernyh pravopisah povyših jezykov (s izključenjem svanskogo) tutoj zvuk piše se dvuznakom чI (ч + paločka). Priklady:

Avarsky: і̀қізе (Uslar), ч̓і̀қізе (Zavadskyj), чIикIизе (sučasno) «lizati»; едѐр (Uslar), ч̓едѐр (Zavadskyj), чІедер (sučasno) «vuzko».^[12]
Laksky: ал (Uslar), ч̓ал (Zavadskyj), чIал (sučasno) «pozdny»; ірі (Uslar), ч̓ірі (Zavadskyj), чІири (sučasno) «brada».^[13]
Čečensky: áра (Uslar), чIара «ryba».^[2]
Darginsky: іқа (Uslar), чIикIа (sučasno) «ptačetko»; іала (Uslar)^[14], иала (Azbuka, 1911)^[15], чIичIала (sučasno) «zmija».

Galerija

Kabardino-čerkessky (1865)

Kodovanje

Bukvy i jejin variant ješče ne sut vključene v Unikodu, ačekoli one byli prědložene za vključenje v 2022 g.^[11]^[16] V medžučasu zaměsto njej možno jest koristati gruzinsku bukvu ჭ (mhedruli) za malu bukvu i Ჭ (mtavruli) za veliku bukvu:

Kodovanje		Ჭ	ჭ
Nazva v Unikodu		GEORGIAN MTAVRULI CAPITAL LETTER CHAR	GEORGIAN LETTER CHAR
Unikod	šestnadseterična sistema	U+1CAD	U+10ED
Unikod	deseterična sistema	7341	4333
HTML	šestnadseterična sistema	`&#1cad;`	`&#10ed;`
HTML	deseterična sistema	`Ჭ`	`ჭ`

Iztočniky

↑ Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
1 2 Усларъ, П.К. (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. II. Чеченскій языкъ. Тифлисъ.
↑ Усларъ, П.К. (1889). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. III. Аварскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 1.
↑ Усларъ, П.К. (1890). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. IV. Лакскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 1.
↑ Усларъ, П.К. (1892). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. V. Хюркилинскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 6.
↑ Зульфикаров, Казанфар (1871). Кюринская азбука (PDF). Темиръ-Ханъ-Шура. str. 3.
↑ Услар, П.К. (1979). Табасаранский язык. Тбилиси: Мецниереба.
↑ Atažukin, Kazi (1865). "Ԛабарде алѵфбе / Кабардинская азбука" (PDF). Тифлис. str. 17.
↑ Лушну Анбан. Сванетская азбука. Тифлисъ: Типографія Главнаго Управленія Намѣстникa Кавказскаго. 1864. str. 1.
↑ Даргилла алипуне wа луђисне жуж / Даргинская азбука и первая книга для чтения. Тифлис. 1911. str. 9, 14.
1 2 Manulov, Nikita (18 septembra 2022). "Proposal to encode 23 Cyrillic characters for old Uslar's Caucasian Alphabets" (PDF). Unicode.org (na anglijskom).
↑ Усларъ (1889), str. 223–224.
↑ Усларъ (1890), str. 386, 389.
↑ Усларъ (1892), str. 459.
↑ Даргилла алипуне wа луђисне жуж / Даргинская азбука и первая книга для чтения. Тифлис. 1911. str. 9.
↑ "Recommendations to UTC #173 November 2022 on Script Proposals" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). 28 oktobra 2022. str. 16–17.

**Kirilica** smenšiti[pogled | besěda | izměniti]
V slovjanskyh jezykah	А Б В Г Ѓ Ґ Д ДЖ Ђ Е Ё Є Ж З З́ Ѕ И Ѝ Й І Ї Ј К Ќ Л Љ М Н Њ О П Р С С́ Т Ћ У Ў Ф Х Ц Ч Џ Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
Staroslovjanske bukvy	Ꙃ Ꙁ Ꙅ Ꙉ Ꚛ Ꙩ Ꙫ Ꙭ ꙮ Ѻ Ҁ Ѹ Ꙋ Ѡ Ѿ Ѽ Ꙡ Ꙑ Ꙏ Ѣ Ꙓ Ꙕ Ꙗ Ѥ Ѫ Ѭ Ѧ Ѩ Ꙙ Ꙝ Ꙛ Ѯ Ѱ Ѳ Ѵ Ѷ
Neslovjanske bukvy	Ӑ А̄ Ӓ А̨ Ӕ Г̆ Ғ Ӻ Ӷ Ҕ Ҕ̆ Ԁ Ԃ Ꚁ Ꚉ Д̆ Ԫ Ԭ Ӗ Е̨ Э̨ Ә Ӛ Ӂ Җ Ӝ Ꚃ Ҙ Ӟ Ԅ Ԇ Ӡ Ӡ̌ Ꚅ Ꚅ̆ Ӣ Ӥ Ҋ І̨ К̆ Ҡ Қ Қ̇ Қ̊ Ӄ Ӄ̆ Ҟ Ҝ Ԟ Ӆ Ԓ Ԉ Ԡ Ԕ Ӎ Ң Ҥ Ӈ Ԩ Ԋ Ԣ О̆ Ӧ Ө Ӫ Ҩ Ԥ Ҧ Ԛ Ԛ̆ Ԛ̄ Ԛ̇ Ԛ̊ Ҏ Ԗ Ҫ Ԍ Ҭ Ԏ Ꚑ Ꚋ Ꚍ Ꚍ̆ Ҵ Ꚓ Ӳ Ӯ Ү Ұ Ӱ У̊ У̨ Х̆ Ҳ Ӽ Ӿ Ӿ̊ Һ Ԧ Ꚕ Ꚏ Ꚏ̆ Ҷ Ӌ Ҹ Ӵ Ꚇ Ꚇ̆ Ҽ Ҿ Ҽ̆ Џ̆ Ш̆ Щ̆ Ꚗ Ꚗ̆ Ӏ Ҍ Ӹ Ы̄ Ꙟ Я̨ Ԙ Ԝ
Druge znaky	҂ (tyseč) ⃝ (deset tyseč) ҈ (sto tyseč) ҉ (milion) ꙰ (deset milionov) ꙱ (sto milionov) ꙲ (miliard) ҄ (kamora) ҇ (pokrytje) ҃ (titlo) ꙳ (asterisk)
Kirilične azbuky	Abhazska Bělorusska Bulgarska Makedonska Medžuslovjanska Molodcovska Poljska Russka Srbska Staroslovjanska Ukrajinska
Daljše	Spisok jezykov upotrěbjajučih kirilicu Spisok kiriličnyh bukv Sravniteljna tabela kiriličnyh alfabetov Starokirilične čisla Bulgarica

Ц ←	Varianty kiriličnoj bukvy Ч	→ Џ
Ч ч · Ч́ ч́ · Ч̀ ч̀ · Ч̆ ч̆ · Ч̄ ч̄ · Ч̂ ч̂ · Ч̂ ч̂ · Ӵ ӵ · Ч̇ ч̇ · Ч̓ ч̓ · Ч҄ ч҄ · Ч’ ч’ · Ч̡ ч̡ · Ч̱ ч̱ · Чꙻ чꙻ · Ӌ ӌ · Ҷ ҷ · Ҷ̈ ҷ̈ · · Ҹ ҹ · Ԭ ԭ · Ꚓ ꚓ · · Ꚇ ꚇ · Ꚇ̆ ꚇ̆ · Ҽ ҽ · Ҿ ҿ · Ҽ̆ ҽ̆ · Ҽ̇ ҽ̇ · Č č · ·

[1] Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.

[čečensky-2] 1 2 Усларъ, П.К. (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. II. Чеченскій языкъ. Тифлисъ.

[avarsky-3] Усларъ, П.К. (1889). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. III. Аварскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 1.

[4] Усларъ, П.К. (1890). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. IV. Лакскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 1.

[5] Усларъ, П.К. (1892). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. V. Хюркилинскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 6.

[6] Зульфикаров, Казанфар (1871). Кюринская азбука (PDF). Темиръ-Ханъ-Шура. str. 3.

[7] Услар, П.К. (1979). Табасаранский язык. Тбилиси: Мецниереба.

[8] Atažukin, Kazi (1865). "Ԛабарде алѵфбе / Кабардинская азбука" (PDF). Тифлис. str. 17.

[9] Лушну Анбан. Сванетская азбука. Тифлисъ: Типографія Главнаго Управленія Намѣстникa Кавказскаго. 1864. str. 1.

[10] Даргилла алипуне wа луђисне жуж / Даргинская азбука и первая книга для чтения. Тифлис. 1911. str. 9, 14.

[Unicode-11] 1 2 Manulov, Nikita (18 septembra 2022). "Proposal to encode 23 Cyrillic characters for old Uslar's Caucasian Alphabets" (PDF). Unicode.org (na anglijskom).

[12] Усларъ (1889), str. 223–224.

[13] Усларъ (1890), str. 386, 389.

[14] Усларъ (1892), str. 459.

[15] Даргилла алипуне wа луђисне жуж / Даргинская азбука и первая книга для чтения. Тифлис. 1911. str. 9.

[16] "Recommendations to UTC #173 November 2022 on Script Proposals" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). 28 oktobra 2022. str. 16–17.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]