Ҳ
Ҳ, ҳ (ha s nižnjeju črtkoju, v Unikodu: ha with descender) jest bukva razširjenoj kirilice, upotrěbjena v sučasnosti ili minulosti v poněkojih neslovjanskyh jezykah. Ona jest osnovana na kiriličnoj bukvě х. V latinskoj transliteraciji suglasno sistemam ISO 9:1995 i ГОСТ 7.79—2000 bukvě Ҳ ҳ odpovědaje Ḩ ḩ.[1] V ostalyh sistemah ona transliteruje se obyčno kako H h.
V tadžikskom alfabetu, utvrdženom v 1940 g. i odtuda v upotrěbě, ona označaje bezzvučny glotalny frikativ [h]. Ona takože upotrěbjaje se v alfabetah někojih drugyh iranskyh jezykov: jagnobskogo (od konca 1980-yh ili početka 1990-yh lět), šugnanskogo (od 1990-yh lět) i jazgulamskogo (od 2010-yh lět) jezykov. Ona takože byla koristana za pisanje beludžskogo jezyka v Turkmenskoj SSR. V tutyh jezykah ona takože označaje zvuk [h].
Takože v 1940 g. ona byla vvedena v nove kirilične alfabety uzbekskogo i karakalpakskogo jezykov za označenje togože samogo zvuka. V Uzbekistanu vvedene byli latinske alfabety za uzbeksky (v 1992 g.) i karakalpaksky (v 1994 g.), v ktoryh jejno město zajela latinska bukva h. Jednakože uzbekska kirilica ješče jest v upotrěbě v Kazahstanu, Kyrgyzstanu i Tadžikistanu.
Od 1954 g. bukva ҳ jest čest abhazskogo alfabeta, v ktorom označaje bezzvučny faringalny frikativ [ħ]. Ona zastupila bukvu һ, upotrěbjenu v prědvojennyh variantah abhazskoj kirilice. V naučnyh sistemah za transliteraciju abhazskogo jezyka koristaje se h (BGN-PCGN), ḣ (ALA-LC) ili ḥ (TITUS).[2] V abhazskom takože jest dvuznak ҳә, ktory označaje labializovanu versiju [ħʷ].
V kiriličnom alfabetu sibinskogo jezyka, razrabotanom v Kitaju v 1957 g. ale nikogda ne upotrěbjanom v praktikě, ona označala bezzvučny uvularny frikativ [χ]. Na Vikiskladu nahodi se obrazok alfabeta drugogo tungusskogo jezyka, orokskogo, ale bez izvora i bez informacije ob izgovoru.[3]
V hantyjskyh i itelmensyh alfabetah ҳ koristaje se poprěmenno so shodnoju bukvoju ӽ, takože označajučeju bezzvučny uvularny frikativ [χ].
Nakonec, amerikanec Adam Din koristaje ju v svojem prědloženom pravopisu za ubyhsky jezyk za označenje zvuka [χ].[4]
Kodovanje
[praviti | praviti izvorny kod]| Kodovanje | Ҳ | ҳ | |
|---|---|---|---|
| Nazva v Unikodu | CYRILLIC CAPITAL LETTER HA WITH DESCENDER | CYRILLIC SMALL LETTER HA WITH DESCENDER | |
| Unikod | šestnadseterična sistema | U+04B2 | U+04B3 |
| deseterična sistema | 1202 | 1203 | |
| HTML | šestnadseterična sistema | Ҳ |
ҳ |
| deseterična sistema | Ҳ |
ҳ | |
Iztočniky
[praviti | praviti izvorny kod]- ↑ "Cyrillic Romanization Table". Scriptsource.org (na anglijskom). Data dostupa: 2 januara 2026.
- ↑ "ALA-LC Romanization tables: Non-Slavic Languages (in Cyrillic Script)" (PDF). Data dostupa: 2 januara 2026.
- ↑ "Орокский алфавит". Data dostupa: 20 dekembra 2025.
- ↑ Ager, Simon. "Ubykh (ТВaҳəбзa/Twaxəbza)" (na anglijskom). Data dostupa: 2 januara 2026.
Vněšnje linky
[praviti | praviti izvorny kod]- "U+04B2 Cyrillic Capital Letter Ha with Descender". codepoints.net (na anglijskom).
- "U+04B3 Cyrillic Small Letter Ha with Descender". codepoints.net (na anglijskom).
| V slovjanskyh jezykah | |
|---|---|
| Staroslovjanske bukvy | |
| Neslovjanske bukvy | |
| Druge znaky | |
| Kirilične azbuky | |
| Daljše |
| Ф ← | Varianty kiriličnyh bukv Х, Һ | → Ц |
|---|---|---|
|
Х х
· Х́ х́
· Х̀ х̀
· Х̆ х̆
· Х̄ х̄
· Х̌ х̌
· Х̌˚ х̌˚
· Х̑ х̑
· Х̇ х̇
· Х̊ х̊
· Х̔ х̔
· Х̾ х̾
· Х̍ х̍
· Х’ х’
· Хꙻ хꙻ
· Ҳ ҳ
· Ӽ ӽ
· Х̧ х̧
· Ӿ ӿ
· Ӿ̊ ӿ̊
· χ
· χ̊
· Ԕ ԕ
· Ԗ ԗ | ||
