Prějdti k sodržanju

Ӄ

Izvor: Vikipedija

Ӄ, ӄ (ka s hakom) je bukva razširjenoj kirilice, osnovana na bukvě к s dodan‌jem kruglogo haka, ktory može byti prodolžen‌je jejnoj pravoj nogy ili byti k njej priloženy v formě malogo hačka; zavisno o dostupnosti pravilnogo fonta, ona takože može zaměniti se v қ (s črtkoju). Ona upotrěbjaje se v alfabetah mnogyh jezykov Sibira i rosijskogo sěvera.

V jezykah rosijskogo sěvera

[praviti | praviti izvorny kod]

V selkupskom[1], tofalarskom[2], itelmenskom[3], aljutorskom[4], čukotskom[5], korjakskom[6], ketskom[7], nivhskom[8], juitskom[9] i aleutskom[10], a takože v vahovskom dialektu hantyjskogo jezyka[11] bukva ӄ označaje bezzvučny uvularny eksplosiv [q]. V nivkhskom i itelmenskom takože strěčaje se ejektivny variant, pisany ӄ’.

Alfabet tofalarskogo jezyka iz 2005 g.

Historična upotrěba v jezykah Kavkaza

[praviti | praviti izvorny kod]

V minulosti bukva ӄ byla upotrěbjena v pravopisu rosijskogo akademika finskogo proizhodžen‌ja Andersa Sjögrena za osetinsky jezyk, sostavjenom v 1844 g., za označen‌je pridyhanogo varianta bukvy к. Sjögren opisal ju kako ligaturu bukv к i , osnovanoj na gotičnoj bukvě 𝔥.[12] Ona takože nahodila se v alfabetah Iosifa Čepigovskogo (1862) i učiteljskogo sjezda (1917), osnovanyh na Sjögrenovoj azbukě. S prěhodom na latinsky alfabet v 1923 g. ona byla zaměnjena na kh. V nyněšnjem kiriličnom alfabetu, v Sěvernoj Osetiji vvedenom v 1938 g. i v Južnoj Osetiji v 1954 g., jejnu rolju prějel dvuznak къ.[13]

V alfabetu Sjögrena takože nahodil se palatalizovany variant, ӄ̀.

Osetinsky alfabet Čepigovskogo

Kavkazolog Pjotr Uslar vvedl ju v 1862 g. v svoj alfabet za Abhazsky jezyk, ktory čestično byl osnovany na osetinskom alfabetu Sjögrena – ačekoli jegovu rukupisnu bukvu takože možno je interpretovati kako к̧.[14] V svojem izdan‌ju Uslarovogo děla ukrajinsky pedagog Myhajlo Zavadsky zaměnil ju na к̓, ale drugi avtori – I. Bartolomej (1865), D. Gulija i K. Mačariani (1892), Prěvodničsky komitet (početok 20. stolětja), A. Čočua (1909) – dalje koristali ӄ.[15][16][17][18] S vveden‌jem latinskogo alfabeta za abhazsky jezyk rolju bukvy ӄ prějelo latinsko q v 1926 g., latinsko k v 1928 g. (zaměsto «obyčnoj» bukvy к bylo vvedeno ⱪ), i gruzinsko ქ v 1938. S ponovnym ustanovjen‌jem kiriličnogo alfabeta, zaměsto starogo ӄ vvedena byla nova bukva қ, označajuča pridyhany bezzvučny velarny eksplosiv [kʰ].[19] V abhazskom alfabetu Prěvodničskogo komiteta takože nahodil se palatalizovany variant, ӄ̆.

Nakonec, bukva ҕ takože koristala se v anonimnom svanskom bukvaru iz 1864 g.[20], v bukvaru Kazi Atažukina za kabardino-čerkessy jezyk iz 1865[21] i v bukvaru megrelskogo jezyka iz 1899 g.[22]

Kabardino-čerkessky alfabet Atažukina (1865)
Megrelsky alfabet (1899)

Kodovan‌je

[praviti | praviti izvorny kod]
Kodovan‌je Ӄ ӄ
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER KA WITH HOOK CYRILLIC SMALL LETTER KA WITH HOOK
Unikodšestnadseterična sistema U+04C3 U+04C4
deseterična sistema 1219 1220
HTMLšestnadseterična sistema Ӄ ӄ
deseterična sistema Ӄ ӄ
UTF-8 D3 83 D3 84

Iztočniky

[praviti | praviti izvorny kod]
  1. ↑ Ager, Simon. "Selkup (шӧльӄумыт әты)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  2. ↑ Ager, Simon. "Tofa (Тоъфа дыл)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  3. ↑ Ager, Simon. "Itelmen (итэнмэн)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  4. ↑ Ager, Simon. "Alyutor (Нәмәлъу)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  5. ↑ Ager, Simon. "Chukchi (Ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  6. ↑ Ager, Simon. "Koryak (Нымылан / Nymylan)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  7. ↑ Ager, Simon. "Ket (Остыганна ӄа' / Ostyganna qa')". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  8. ↑ Ager, Simon. "Nivkh (Нивхгу диф)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  9. ↑ Ager, Simon. "Central Siberian Yupik (Юпик)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  10. ↑ Ager, Simon. "Aleut (Unangam Tunuu / Уна́ӈам тунуу́)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  11. ↑ Ager, Simon. "Khanty (Ханты)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  12. ↑ Шёгрен, Андрей (1844). Осетинская грамматика с краткимъ словаремъ осетинско-россійскимъ и россійско-осетинскимъ (na russkom). Санктпетербургъ. str. 17.
  13. ↑ Ager, Simon. "Ossetian (ирон ӕвзаг / дигорон ӕвзаг)". Omniglot.com. Data dostupa: 24 februara 2026.
  14. ↑ Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
  15. ↑ Бартоломей, Иван Алексеевич (1865). Абхазскій букварь (PDF). Тифлисъ. str. 1.
  16. ↑ Гулиа, Д.И.; Мачавариани, К.Д. (1892). Абхазская азбука. Главнѣйшія молитвы и заповѣди на абхазскомъ и церковно-славянскомъ языкахъ (PDF). Тифлисъ. str. 13.
  17. ↑ Ч̆оч̆уа, А.М. (1909). Аԥсуа Анбан, Абхазская азбука (PDF). Тифлисъ: Изданiе Кавказскаго Учебнаго Округа.
  18. ↑ Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 67.
  19. ↑ Ager, Simon. "Abkhaz (аҧсуа бызшәа)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 24 februara 2026.
  20. ↑ Лушну Анбан. Сванетская азбука. Тифлисъ: Типографія Главнаго Управленія Намѣстникa Кавказскаго. 1864. str. 1.
  21. ↑ Atažukin, Kazi (1865). "Ԛабарде алѵфбе / Кабардинская азбука" (PDF). Тифлис. str. 17.
  22. ↑ М.З. [Myhajlo Zavadskyj] (1899). Мингрельская азбука (PDF) (na russkom). Тифлисъ. str. I, III.

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
І ← Varianty kiriličnyh bukv К, Ԛ → Л

К к · Ќ ќ · К̀ к̀ · К̆ к̆ · К̄ к̄ · К̈ к̈ · К̇ к̇ · К̊ к̊ · К̓ к̓ · К̔ к̔ · К͑ к͑ · К̂ к̂ · К̑ к̑ · Кꙻ   кꙻ   · Кʼ кʼ · K k · K̔ k̔ · · Ҡ ҡ · Ҟ ҟ · Ԟ ԟ · Ҝ ҝ · К̣ к̣ · К̧ к̧ · К̱ к̱ · Қ қ · Қ̇ қ̇ · Қ̊ қ̊ · Ӄ ӄ · Ӄ̀ ӄ̀ · Ӄ̆ ӄ̆ · Ӄ’ ӄ’
Ԛ ԛ · Ԛ̄ ԛ̄ · Ԛ̆ ԛ̆ · Ԛ̇ ԛ̇ · Ԛ̊ ԛ̊ · Ԛꙻ   ԛꙻ   · Ҁ ҁ

Izvor: «https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=Ӄ&oldid=36204»