Ꚇ

Ꚇ, ꚇ (dvojno Ч, ligatura ЧЧ; ang.: cche) jest historična bukva razširjenogo kiriličnogo alfabeta, ktora v abhazskom jezyku služila za označen‌je pridyhanoj bezzvučnoj retrofleksnoj afrikaty [ʈ͡ʂʰ]^ⓘ.^[1]^[2]

Ona byla izmysljena ukrajinskym pedagogom Myhajlom Zavadskym v tipografičnom izdan‌ju litografičnoj monografije Pjotra Uslara iz 1862 g. o abhazskom jezyku. V tutom izdan‌ju, publikovanom v 1887 g., Zavadskyj značno izměnil izgled někojih Uslarovyh bukv.^[3] Argumentoval to tym, že rukopisne bukvy «značno uveličivajut cěnu izdan‌ja, bez vsekakoj prědnosti za dělo», i že «Uslar, nakoliko nam izvěstno, ne govori o neobhodimosti shranjen‌ja prijetyh jim načrtanij, a samo izražaje želan‌je udržati čislo znakov, čto my v točnosti i jesmo izpolnili».^[4] Takym sposobom takože nova pečatna bukva ꚇ iměla zastupiti prvopočetno ҽ. Jednakože ona ne prijela se, a v pozdnějših versijah abhazskogo alfabeta, takože v sučasnom variantu, utvrdženom v 1954 g. vrnula se bukva ҽ.^[5]

Kodovan‌je

Bukvy Ꚇ i ꚇ byli dodane do versije 5.1 Unikoda v 2008 g. i nahodet se v bloku «Razširjena kirilica – B»:

Kodovan‌je		Ꚇ	ꚇ
Nazva v Unikodu		CYRILLIC CAPITAL LETTER CCHE	CYRILLIC SMALL LETTER CCHE
Unikod	šestnadseterična sistema	U+A686	U+A687
Unikod	deseterična sistema	42630	42631
HTML	šestnadseterična sistema	Ꚇ	ꚇ
HTML	deseterična sistema	Ꚇ	ꚇ
UTF-8		EA 9A 86	EA 9A 87

Iztočniky

↑ Everson, Michael; Birnbaum, David; Cleminson, Ralph; Derzhanski, Ivan; Dorosh, Vladislav; Kryukov, Alexej; Paliga, Sorin; Ruppel, Klaas (21 mareca 2007). "Proposal to encode additional Cyrillic characters in the BMP of the UCS" (PDF) (na anglijskom). str. 6, 41. Data dostupa: 31 avgusta 2025.
↑ Ager, Simon. "Abkhaz (аҧсуа бызшәа)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 31 dekembra 2025.
↑ Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (PDF) (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 44–45.
↑ Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.
↑ Бгажба, str. 67.

Vněšnje linky

"U+A686 Cyrillic Capital Letter Cche". codepoints.net (na anglijskom). Data dostupa: 31 dekembra 2025.
"U+A687 Cyrillic Small Letter Cche". codepoints.net (na anglijskom). Data dostupa: 31 dekembra 2025.

**Kirilica** smenšiti[pogled | besěda | izměniti]
V slovjanskyh jezykah	А Б В Г Ѓ Ґ Д ДЖ Ђ Е Ё Є Ж З З́ Ѕ И Ѝ Й І Ї Ј К Ќ Л Љ М Н Њ О П Р С С́ Т Ћ У Ў Ф Х Ц Ч Џ Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
Staroslovjanske bukvy	Ꙃ Ꙁ Ꙅ Ꙉ Ꚛ Ꙩ Ꙫ Ꙭ ꙮ Ѻ Ҁ Ѹ Ꙋ Ѡ Ѿ Ѽ Ꙡ Ꙑ Ꙏ Ѣ Ꙓ Ꙕ Ꙗ Ѥ Ѫ Ѭ Ѧ Ѩ Ꙙ Ꙝ Ꙛ Ѯ Ѱ Ѳ Ѵ Ѷ
Neslovjanske bukvy	Ӑ А̄ Ӓ А̨ Ӕ Г̆ Ғ Ӻ Ӷ Ҕ Ҕ̆ Ԁ Ԃ Ꚁ Ꚉ Д̆ Ԫ Ԭ Ӗ Е̨ Э̨ Ә Ӛ Ӂ Җ Ӝ Ꚃ Ҙ Ӟ Ԅ Ԇ Ӡ Ӡ̌ Ꚅ Ꚅ̆ Ӣ Ӥ Ҋ І̨ К̆ Ҡ Қ Қ̇ Қ̊ Ӄ Ӄ̆ Ҟ Ҝ Ԟ Ӆ Ԓ Ԉ Ԡ Ԕ Ӎ Ң Ҥ Ӈ Ԩ Ԋ Ԣ О̆ Ӧ Ө Ӫ Ҩ Ԥ Ҧ Ԛ Ԛ̆ Ԛ̄ Ԛ̇ Ԛ̊ Ҏ Ԗ Ҫ Ԍ Ҭ Ԏ Ꚑ Ꚋ Ꚍ Ꚍ̆ Ҵ Ꚓ Ӳ Ӯ Ү Ұ Ӱ У̊ У̨ Х̆ Ҳ Ӽ Ӿ Ӿ̊ Һ Ԧ Ꚕ Ꚏ Ꚏ̆ Ҷ Ӌ Ҹ Ӵ Ꚇ Ꚇ̆ Ҽ Ҿ Ҽ̆ Џ̆ Ш̆ Щ̆ Ꚗ Ꚗ̆ Ӏ Ҍ Ӹ Ы̄ Ꙟ Я̨ Ԙ Ԝ
Druge znaky	҂ (tyseč) ⃝ (deset tyseč) ҈ (sto tyseč) ҉ (milion) ꙰ (deset milionov) ꙱ (sto milionov) ꙲ (miliard) ҄ (kamora) ҇ (pokrytje) ҃ (titlo) ꙳ (asterisk)
Kirilične azbuky	Abhazska Bělorusska Bulgarska Makedonska Medžuslovjanska Molodcovska Poljska Russka Srbska Staroslovjanska Ukrajinska
Daljše	Spisok jezykov upotrěbjajučih kirilicu Spisok kiriličnyh bukv Sravniteljna tabela kiriličnyh alfabetov Starokirilične čisla Bulgarica

Ц ←	Varianty kiriličnoj bukvy Ч	→ Џ
Ч ч · Ч́ ч́ · Ч̀ ч̀ · Ч̆ ч̆ · Ч̄ ч̄ · Ч̂ ч̂ · Ч̂ ч̂ · Ӵ ӵ · Ч̇ ч̇ · Ч̓ ч̓ · Ч҄ ч҄ · Ч’ ч’ · Ч̡ ч̡ · Ч̱ ч̱ · Чꙻ чꙻ · Ӌ ӌ · Ҷ ҷ · Ҷ̈ ҷ̈ · · Ҹ ҹ · Ԭ ԭ · Ꚓ ꚓ · · Ꚇ ꚇ · Ꚇ̆ ꚇ̆ · Ҽ ҽ · Ҿ ҿ · Ҽ̆ ҽ̆ · Ҽ̇ ҽ̇ · Č č · ·

[1] Everson, Michael; Birnbaum, David; Cleminson, Ralph; Derzhanski, Ivan; Dorosh, Vladislav; Kryukov, Alexej; Paliga, Sorin; Ruppel, Klaas (21 mareca 2007). "Proposal to encode additional Cyrillic characters in the BMP of the UCS" (PDF) (na anglijskom). str. 6, 41. Data dostupa: 31 avgusta 2025.

[2] Ager, Simon. "Abkhaz (аҧсуа бызшәа)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 31 dekembra 2025.

[3] Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (PDF) (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 44–45.

[4] Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.

[5] Бгажба, str. 67.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]