Adunaik

Jezyk
Adunajsky jezyk, Adunaik
adunaik: Adûnaic
Obča informacija
Stvoritelj	John R. R. TolkienДжон Р. Р. Толкин
Data stvorjenja	okolo 1945
Koristniki	fiktivny jezyk
Jezyčna rodina
	Umětne jezyky Planove Hudožne jezyky Izmysljene jezyky Jezyky Ardy Adunajsky jezyk; ; ; ; ; ;
Jezyčne kody
ISO 639-3	nema
IETF	art-x-adunaic

Adunajsky jezyk (takože Adunaik ili numenorsky, "jezyk Zapada") jest jednym iz skonstruovanyh jezykov, stvorjenyh J. R. R. TolkienomДж. Р. Р. Толкином dlja jego fantastičnyh děl.

Jedin iz jezykov Ardy v legendarijumu Srědnozemja Tolkiena, adunajskym jezykom govorili ljudi NúmenoraНуменора v tečenju Vtoroj Epohy. Do časa Vojny Prstenja v koncu Tretjej Epohy, on razvil se v obču rěč ili vestron.

Izmysljena historija

Adunajsky jezyk byl izmysljeny prvymi Ljudmi, kogda oni probudili se v Hildorienu. On byl jezykom NúmenoraНуменора,^[1] a poslě jego izniščenja v AkallabêthАкаллабет, "rodnoju rěčju" ljudij ElendilaЭлендиля v kraljevstvah Arnor i Gondor na zapadu Srědnozemja, hoti oni obyčno govorili elfskym jezykom sindarin. Do časa Vojny Prstenja, on razvil se v obču rěč ili vestron.^[2] TolkienТолкин nazyval adunajsky jezyk "jezykom kulturno i politično vlivnyh Numenorjanov".^[3]

Koncepcija i stvorjenje

Hoti Tolkien stvoril veliko malo originalnyh slov v adunajskom jezyku, glavno imena, jezyk služi jegovomu konceptu kako prědok lingua franca dlja Srědnozemja, vestrona, občego jezyka dlja mnogyh raznyh narodov.^[3]

Tolkien izmyslil adunajsky (ili numenorsky), jezyk govorjeny v NúmenoruНуменоре, nedolgo poslě Vtoroj Světovoj Vojny, i tako okolo časa, kogda on dokončil Vladar prstenjev, ale prědže on napisal lingvističnu pozadinovu informaciju Dodatkov. Adunajsky jest naměrjeny kako jezyk, iz ktorogo ishodit vestron (takože zvany AdûniАдуни). Tuto dodalo glubinu historičnogo razvitja do ljudskyh jezykov. Adunajsky byl naměrjeny iměti "slabo semitsky vkus".^[4] Jegovo razvitje započelo se s jegovym dělom iz 1945 goda The Notion Club Papers. Točno tam nahodi se najobširnějši obrazec jezyka, objavjeny jednomu iz protagonistov, Lovdhamu, v vizionarskom sně ob Atlantidě. Jegova gramatika jest načrtana v nedokončenom "Izvěščaju Lovdhama ob adunajskom jezyku", vključenom v Sauron Defeated.^[4]

Tolkien ostal nerěšenym, trěboval li jezyk Ljudij Numenora byti izvedeny iz originalnogo ljudskogo jezyka (kako v adunajskom), ili trěboval li on vměsto togo byti izvedeny iz "elfskogo noldorina" (to jest kvenje).^[5] V The Lost Road and Other Writings podrazuměvaje se, že Numenorjani govorili jezykom kvenja, i že Sauron, nenavideči vse elfsko, naučil Numenorjanov staromu ljudskomu jezyku, ktory oni sami byli zabyli.^[6]

Fonologija

Fonologija jest slědujuča:^[4]

Suglasky

	Labialne	Dentalne	Alveolarne	Palatalne	Velarne	Glotalne
Okluzivne	[p] [b]		[t] [d]		[k] [ɡ]
Frikativne	[f]	[θ]	[s] [z]		[x]	[h]
Nosove	[m]		[n]		[ŋ]
Vibrantne			[r]
Aproksimantne			[l]	[j]	[w]

Samoglasky

	Prědnje	Zadnje
Zatvorjene	[i] [iː]	[u] [uː]
Poluzatvorjene	[eː]^[7]	[oː]^[7]
Otvorjene	[a] [aː]

Gramatika

Večšina informacij ob adunajskoj gramatikě ishodit iz nedokončenogo mašinopisa "Izvěščaj Lovdhama ob adunajskom jezyku", napisanogo TolkienomТолкином dlja dopolnjenja The Notion Club Papers.^[4] Izvěščaj razgledaje fonologiju i morfologične procesy v něktoryh detaljah, i započinaje razgledati imenniky, ale prěryvaje se prědže, čěm rěče mnogo ob glagolah, inyh čestjah rěči ili gramatikě v cělom. Prividno, TolkienТолкин ostavil rabotu nad jezykom poslě napisanja tutoj česti Izvěščaj, i nikogda ne povratil se k njej.^[4]

Imenniky

Večšina adunajskyh imennikov sut trisuglaskove, ale jestvuje takože red dvusuglaskovyh imennikov. Imenniky mogut byti razděljene na tri sklonjenja, zvane Silne I, Silne II i Slabe. Dva silne sklonjenja tvoret svoje razne padeže modifikovanjem poslědnjej samoglasky, podobno do anglijskogo man/men. Slabe sklonjenje tvori svoje padeže dodavanjem sufiksa.^[4]

Sut tri čisla: jednina, množina i dvojina. Dvojina koristaje se glavno dlja "prirodnyh par", kako oči i obuv. Sut tri padeže: normalny, subjektivny i objektivny. Subjektivny padež koristaje se kako podmět glagola. Objektivny padež koristaje se toliko v složenyh izrazah i pojavjaje se toliko v jednině. Normalny padež koristaje se vo vsih inyh obstojateljstvah, takyh, kako dopolnjenje glagola.^[4]

Priměry sklonjenja:

Padež i čislo	Silne I	Silne II	Slabe
Značenje	dom	morje	sila
Jednina Normalny	zadan	azra	abār
Jednina Subjektivny	zadān	azrā	abārā
Jednina Objektivny	zadun	azru	abāru
Dvojina Normalny	zadnat	azrāt, azrat	abārat
Dvojina Subjektivny	zadnāt	azrāt	abārāt
Množina Normalny	zadīn	azrī	abārī
Množina Subjektivny	zadīna	azrīya	abārīya

Obrazec teksta

Tutoj adunajsky tekst, čest pověsti ob Upadku NúmenoraНуменора, pojavjaje se v The Notion Club Papers. On jest fragmentarny, zato že pojavil se v sně personažu ramkovoj pověsti Tolkiena Lovdhamu, i jest toliko čestično prěvedeny njim, zato že on ne znal jezyka.

Adunajsky tekst	Doslovny prěvod	Medžuslovjansky prěvod
Kadō zigūrun zabathān unakkha ... ēruhīnim	i tako Sauron poniženy on-prišel ... Děti Boga	I tako Sauron poniženy prišel ... Děti Boga
dubdam ugru-dalad ... ar-pharazōnun azaggara	upal těnj-pod ... Ar-Pharazon vojeval	Upal pod těnj ... Ar-PharazônАр-Фаразон vojeval
avalōiyada ... bārim an-adūn yurahtam dāira	proti Silam ... Gospodari od-Zapada razbili Zemju	Proti Silam ... Gospodari Zapada razbili Zemju
sāibēth-mā ēruvō ... azrīya du-phursā akhāsada	soglasje-s Bog-od ... morja da-by-hlynuli v propast	S soglasjem Boga ... da by morja hlynuli v propast
... anadūnē zīrān hikallaba ... bawība dulgī	... Numenor ljubjeny ona-upala v dol ... větry črne	... Numenor ljubjeny upal v dol ... črne větry
... balīk hazad an-nimruzīr azūlada	... korabi sedm od-Elendil iztočno	... sedm korabov ElendilaЭлендиля na iztok
Agannālō burōda nēnud ... zāira nēnud	Smrt-těnj težky na-nas ... tuženje na-nas	Těnj Smrti težka nad nami ... tuženje nad nami
... adūn izindi batān tāidō ayadda: īdō kātha batīna lōkhī	... zapad pravy put někogda išel: tutčas vse puty krive	... na zapad pravy put někogda išel: tutčas vse puty krive
Ēphalak īdō Yōzāyan	daleko tutčas (jest) Zemja-Dara	Daleko tutčas jest Zemja Dara
Ēphal ēphalak īdō hi-Akallabēth	daleko daleko tutčas (jest) Ona-ktora-upala	Daleko, daleko tutčas jest Ona ktora upala

Iztočniky

↑ Tolkien, J. R. R., Silmarillion, str. 313, zapis dlja Adûуnakhor.
↑ Wayne G. Hammond, Christina Scull (2005), The Lord of the Rings: A Reader's Companion, str. 16, 78–79, 686.
1 2 Elizabeth Solopova (2009), Languages, Myths and History: An Introduction to the Linguistic and Literary Background of J. R. R. Tolkien's Fiction, str. 70, 84.
1 2 3 4 5 6 7 Tolkien, J. R. R., Sauron Defeated, str. 241, 247–250, 413–440.
↑ Tolkien, J. R. R., The Peoples of Middle-earth, str. 63.
↑ Tolkien, J. R. R., The Lost Road and Other Writings, str. 68 i zamětka str. 75.
1 2 Adunaik jest v osnově jezyk s trěmi samoglaskami, s različenjem dlžiny; dolge eː i oː sut izvedene iz diftongov aj i aw, kako to jest v slučaju hebrejskogo jezyka i večšiny arabskyh dialektov, v soglasnosti s semitskym vkusom, ktory TolkienТолкин naměrjal kako dlja adunaika, tako i dlja huzdula, ktory povlivnjal na njego.

Vněšnje linky

**Umětne jezyky** smenšiti[pogled | besěda | izměniti]
Tip	Artistične Medžunarodne vsesvětne zonalne Konceptualne eksperimentalne muzikalne filozofične Planovy jezyk
Jezyky	Pomočne Blissimboly Bolak Esperanto Glosa (Interglossa) Idiom neutral Ido Latino sine flexione Interlingua de IALA Interlingue Kotava Lingua franca nova Lingwa de planeta Novial Sambahsa Solresol Volapük Zonalne Afrihili Folkspraak Jazyčje Medžugermansky Medžuslovjansky slovianski venedčyna Neolatinsky Romanid Slovio Srědnjeturkijsky Universalis Lingua Slavica Uropi Konceptualne Itkuil Loglan i Ložban Ro Solresol Toki pona Izmysljene Brithenig Klingon Jezyky Martina Dothraki Valirijske jezyky Láadan Jezyky Tolkiena Adunaik Kvenja Sindarin Na'vi Nadsat Teonaht Tsolyani Verdursky Vozgijsky Wenedyk

Tutoj članok imaje prěvod iz članka «Adûnaic» v Vikipediji na anglijskom (spis avtorov; dozvoljen‌je CC BY-SA 4.0).

[1] Tolkien, J. R. R., Silmarillion, str. 313, zapis dlja Adûуnakhor.

[Hammond_Scull_2005-2] Wayne G. Hammond, Christina Scull (2005), The Lord of the Rings: A Reader's Companion, str. 16, 78–79, 686.

[Solopova_2009-3] 1 2 Elizabeth Solopova (2009), Languages, Myths and History: An Introduction to the Linguistic and Literary Background of J. R. R. Tolkien's Fiction, str. 70, 84.

[sauron_defeated-4] 1 2 3 4 5 6 7 Tolkien, J. R. R., Sauron Defeated, str. 241, 247–250, 413–440.

[5] Tolkien, J. R. R., The Peoples of Middle-earth, str. 63.

[6] Tolkien, J. R. R., The Lost Road and Other Writings, str. 68 i zamětka str. 75.

[semit-7] 1 2 Adunaik jest v osnově jezyk s trěmi samoglaskami, s različenjem dlžiny; dolge eː i oː sut izvedene iz diftongov aj i aw, kako to jest v slučaju hebrejskogo jezyka i večšiny arabskyh dialektov, v soglasnosti s semitskym vkusom, ktory TolkienТолкин naměrjal kako dlja adunaika, tako i dlja huzdula, ktory povlivnjal na njego.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]