Fevruar

«Fevruar» v časoslovu (knigě časin) Les Très Riches Heures du Duc de Berry «Velje bogate časiny hercoga Berrijskogo», početok 15. stolětja

Fevruar ili ljuty je vtory měsec gregorianskogo kalendara, imajuči 28 dnjev v obyčnom, a 29 dnjev v prěstupnom (visokosnom) godu. V sěvernoj polsferě fevruar je tretji měsec meteorologičnoj zimy, v južnoj polsferě je tretji měsec meteorologičnogo lěta. Iz pričiny svojej dolgoty fevruar je jediny měsec, v ktorom v někojih godah nikogda ne nastupaje polnolun‌je.

Historija

Najdavnějši rimsky kalendar iměl samo deset měsecev, od marca do dekembra, ibo v očah rimjanov zima byla bezměsečny period. Suglasno slovesnosti ostale dva měsece byli dodane v času vladan‌ja vtorogo kralja Rima, Numy Pompilija (716–673 p.n.e.). Drugy iz njih byl imenovany februarius, po imeni etruskskogo boga podzemnogo carstva Februus, a takože po nazvě obreda očiščen‌ja Februa (15 fevruara), od lat.: februum «očiščen‌je». Zato že fevruar byl poslědnji měsec goda, on je kratši od ostalyh měsecev. Pozdněje januar stal prvy, a fevruar vtory měsec goda, ale tym ne menje fevruar ostal najkratši měsec.

Prvopočetno fevruar vsegda iměl 28 dnjev i byl jediny měsec s parnym čislom dnjev; rimjani věrili, že lihe čisla prinoset ščestje, a parne čisla neščestje. Jednakože v godu 45 p.n.e. Julij Cezar vvedl juliansky kalendar, osnovany na cikl treh obyčnyh godov i jednogo prěstupnogo goda, v ktorom fevruar iměl 29 dnjev zaměsto 28. Vo vtorom stolětju našej ery, v času vladan‌ja imperatora Kommoda, fevruar byl kratkotrajno prěimenovany na invictus, ale poslě jegovoj smrti stara nazva byla vračena.

Jedin raz v historiji byl 30 fevruara: v 1712 v Šveciji byl koristany 30 fevruara v svezi s drugym sposobom prěhoda s julianskogo na gregoriansky kalendar. V 1929 g. v Sovětskom sojuzu bylo prědloženo vveden‌je tako nazyvajemogo «sovětskogo revolucijnogo kalendara», v ktorom vsaky měsec iměl by 30 dnjev; taky kalendar istinno byl koristany v lětah 1930 i 1931, ale ne bylo v njih 30. fevruara.

Slovjanske nazvy fevruara

Latinska nazva fevruara prějela se v mnogyh sučasnyh indoevropejskyh jezykov, ale poněkoje slovjanske jezyky do dněšnjego dnja upotrěbjajut stare slovjanske nazvy měsecev: ukr.: лютий, rusin.: лютый, běl.: люты, pol.: luty (od strogoj («ljutoj») pogody v tom měsecu); češ.: únor; hrv.: veljača.

Kromě togo, poněkoje slovjanske jezyky imajut abo iměli arhaične formy: rus.: лютень; srb. i mak.: сечко, slovač.: malý sečeň (od crkovnoslov.: сѣчьнъ «fevruar»); sloven.: svečan; kaš.: gromicznik; gornoluž.: mały róžk; dolnoluž.: swěckowny.

V medžuslovjanskom prěporučaje se koristan‌je latinskyh nazv měsecev, ibo slovjanske nazvy često sut mnogoznačne ili nerazumlive:

• Starocrkovnoslovjanska nazva сѣчьнъ iměla značen‌je «fevruar», ale to samo slovo znači «januar» v russkom (сечень), ukrajinskom i rusinskom (січень), hrvatskom (siječanj) i bulgarskom (сечен).
• Od starovozhodnoslovjanskoj nazvy снежѣнь «januar» izvodet se bělorusska nazva снежань «dekembr» i arhaična makedonska nazva снежник «dekemr».

Poněkoji koristniki medžuslovjanskogo jezyka prědpočitajut ino razrěšen‌je, nazyvajuči fevruar prosto «drugym» ili «vtorym měsecem».