Prějdti k sodržanju

Hristos

Izvor: Vikipedija
Ikona Hristosa Pantokratora iz Makedoniji, XIV věk

Ime i titul «Hristos» v hristijanskom razumenji jednoznačno odnoset se k Isusu[1][2][3]. Kako titul ono koristaje se v obratnom značenju kak «Isus Hristos», označajučem «Isus Mesija» (doslovno Isus Pomazany), tak i samostojno kak «Hristos»[4]. V rannějših tekstah Novogo Zavěta (poslanjah Pavla)[5], Isus često spominaje se kak «Isus Hristos» abo prosto «Hristos».

Koncepcija Hristosa v hristijanstvu pojavila se iz koncepciji Mesije v judaizmu. Hristijani věret, že Isus jest Mesija, prědskazany v hebrejskoj Bibliji (hristijanskom Starom Zavětu). Ačekoli prědstavjenja o Mesiji v každoj religiji sut srodne, čestěje one imajut razliku iz-za razkola rannjego hristijanstva i judaizma v I věku[6].

Ačekoli prvi poslědovatelji Isusa imenovali jego hebrejskym Mesijeju, napriklad, v «Vyznavanju Petra», jego obyčajno imenovali «Isusom iz Nazareta» ili «Isusom, synom Josefa»[7]. Medžu hristijanami on stal znajemy pod imenom «Isus Hristos», pokoliku oni věret, že jegovo razpetje i vozkrešenje izpolnjajut mesijanske proročstva Starogo Zavěta, osoblivo proročstva, zapisane v Isaji 53 i Psalmu 22[8].

Etimologija

[praviti | praviti izvorny kod]

Slovo «Hristos» proizhodi od grečskogo slova χριστός (hristos), označajuče «pomazany». Tuto slovo proizhodi od grečskogo glagola χρίω (hrio), označajuče «pomazyvati». V grečskoj Septuagintě χριστός bylo je semantično pozajmanjem, izkoristanym dlja prěklada hebrejskogo slova מָשִׁיחַ (Mašíaḥ, mesija), označjajuče «[toj, kto] jest pomazanym»[9].

Prědhistorija i novozavětne referencije

[praviti | praviti izvorny kod]
Prva stranica evangelja od Marka Sargisa Pitsaka (XIV věk): «Početok dobroj věsti Isusa Hristosa, Syna Boga»

Donovozavětne referencije

[praviti | praviti izvorny kod]

V Starom Zavětu pomazanje je bylo cerimonijalnym ritualom, prěznačenym za:

V Septuagintě, v tekstu vtorokanoničnyh knig, termin «Hristos» strěčaje se v 2 Makavejev 1:10[11][12] (odnosi se do pomazanogo prvosvečennika Izraela) i v knigě Siraha 46:19[13][14] odnosno Samuela, proroka i osnovatelja kraljevstva pri Saulu.

V dobu Isusa ne jestvovalo jedinoj formy judaizma Drugogo Hrama, i medžu različnymi hebrejskymi grupami sut byli značime politične, socialne i religijne razliky[15]. Ale na proteženju časa hebreji koristali termin «mašiah» («pomazannik») za označenje očekyvajemogo jimi izbavitelja[16].

Vvodne stroky iz evangelij od Marka i Mateja

[praviti | praviti izvorny kod]

V evangelju od Marka 1:1 («Početok dobroj věsti Isusa Hristosa, Syna Boga») Isus identifikujet se i kako Hristos, i kako Syn Boga. V evangelju od Mateja 1:1 Hristos koristaje se kako ime, a v Mateja 1:16 tuto objasnjaje se je ješče raz: «Isus, ktorogo imenujut Hristosom». Koristanje oprěděljenogo člena prěd slovom «Hristos» i jegovo postupno prěvračenje vo vlastno ime pokazyvaje, že hristijani identifikovali Isusa s oběčivanym mesijeju judejev, ktory izpolnil vse mesijanske proročstva v najkomletněšem i najvyšnějšem smyslu, čim to bylo je dano jim ravinami[16].

Vyznavanje Petra (evangelja od Mateja, Marka i Luky)

[praviti | praviti izvorny kod]

Tako zvano «Vyznavanje Petra», zapisano v sinoptičnyh evangeljah kak tvrdženje prvogo apostola Isusa Petra o tom, že Isus je byl Mesijeju, stalo znajemym proglašenjem věry posrěd hristijan s prvogo věka[15].

Izrěčenje Marty

[praviti | praviti izvorny kod]

V evangelju od Joana 11:27 Marta je skazala Isusu: «Ty jesi Hristos, Syn Boga, toj, ktory prihodi v svět», čto znači, že obadva titula sut byli konvencionalne (ale mněvali se različnymi) posrěd poslědovateljev Isusa do vozkrešenja Lazara[17].

Sud Sinedriona nad Isusom (evangelja od Mateja, Marka i Luky)

[praviti | praviti izvorny kod]

V čas suda nad Isusom v Sinedrionu, kak slěduje iz razkaza Mateja, Isus na početku odkazal se davati premy odgovor na pytanje prvosvečennika Kaiafy: «Ty li Mesija, Syn Boga?», kde jegovy odgovor da se jedino kako Σὺ εἶπας (su eipas, «Ty [v jednině] skazal tuto»)[18]. Analogično, ale inako v evangelju od Luky vsi prisutni zapytyvajut Isusa: «Znači, ty jesi Syn Boga?», na čto Isus, kako povědyvaje se, odgovorjaje: Ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι (hymeis legete hoti ego eimi), «Vy [v množině] govorite, že ja jesm»)[19]. Jednakože v evangelju od Marka, kogda Kaiafa zapytyvaje Isusa: «Ty li jesi Mesija, Syn Blagoslovjenogo?», Isus govori Sinedrionu: Ἐγώ εἰμι (ego eimi, «Ja jesm»)[20]. V hebrejskoj literaturě strěčajut se priklady, kogda izraz «vy jeste skazali tuto» ekvivalentno «vy jeste pravy»[21]. Mesijansko tvrdženje je bylo menje značimym, než pretendovanje na božstvo, ktoro je izzvalo užas i obvinjenje prvosvečennika v bogohulstvu, a poslě i prizyv do smrtnoj kaznji. Prěd Pilatom že s osnovanjem dlja jegovogo osudženja stalo samo tvrdženje jegovoj kralevskoj dostojnosti[21].

Poslanja Pavla

[praviti | praviti izvorny kod]

Slovo «Hristos» jest těsno povezano s Isusom v poslanjah Pavla, čto govori o tom, že rannjim hristijanam ne je bylo potrěbnym tvrditi, že Isus jest Hristos, pokoliku tuto je bylo široko prijeto medžu njimi. Slědovateljno, Pavl može koristati termin «Hristos» bez zaměšivanja odnosno togo, k komu on odnosi s, i on može koristati take izrazy, kako «vo Hristosu» dlja označenja posljedovateljev Isusa, kak v 1 Korintcam 4:15 i Rimcam 12:5[22]. Pavl proglasil jego Poslědnym Adamom, ktory je obnovil to, čto Adam je utratil prěz neposlušnost[23]. Poslanja Pavla sut žrlom něktoryh ključnyh hristologičnyh svezij; napriklad, v poslanju k Efescam 3:17–19 ljubov Hristosa svezyvajet se s uznanjem Hristosa, i ljubov Hristosa ponimaje se kako neobhodno uslovje za uznanje jego[24].

Takože v slovah i dějanjah Isusa sodržut se nejavne tvrdženja o tom, že on jest Hristosom[21].

Koristanje titula Mesija v evangelju od Joana

[praviti | praviti izvorny kod]

Elinizacija Μεσσίας (messias) koristuje se v Novom Zavětu dvukratno v značenju «Mesija»: učenikom Andrejem v Joana 1:41 i samaritankoju u studnje v Joana 4:25. V obadvoh slučajah tekst směsta utočnjaje, že to označje «Hristos»[25]:509.

Hristologija

[praviti | praviti izvorny kod]

Hristologija, doslovno «pojmanje Hristosa»[26] jest izučenje prirody (ličnosti) i dějanij (rolje v spasenju) Isusa v hristijanstvu[26][27][28][29]. Ona izučaje člověčsku i božsku prirodu Isusa Hristosa, a takože vzajemnu svez medžu tymi dvoma aspektami[26] i rolju, ktoru on izpolnjaje v spasenju.

S drugogo po pety věka odnošenje člověčskoj i božskoj prirody Hristosa je bylo jednym iz najglavnějših predmetov debatov v rannjej crkvi i na prvyh sedmi Vsesvětnyh soborah. Halkedonsky sobor 451 goda je izdal definiciju hipostatičnogo jedinstva dvoh prirod Hristosa, jednoj člověčskoj i jednoj božskoj, «ne sjedinjenyh ni s neporedkom, ni s razdělom»[30]. Věčinstvo osnovnyh větv zapadnogo hristijanstva i pravoslavja pridrživajut se tutoj definicije[30], togda kak mnoge větvy davnovozhodnyh pravoslavnyh crkvij odvrgajut jeju[31][32][33] i pridrživajut se miafizitizma.

Suglasno «Sumě Teologiji» Tomy Akvinskogo, v slučaju Isusa slovo «Hristos» imaje dvojno značenje, označajuče «kako pomazanje Božstva, tako i pomazanje člověčskoj prirody». Ono proizhodi od dvojnogo člověko-božskogo početka Hristosa (diofizitizm): Syn Člověčsky pomazyvaje se vslěd svojego utělesnjenogo těla, a Syn Božsky pomazyvaje se vslěd «Božstva, ktoro on imaje s Otcem» (ST III, q. 16, a. 5)[34].

Žrla

[praviti | praviti izvorny kod]
  1. ↑ Prager, Edward (2005). A Dictionary of Jewish-Christian Relations (na anglijskom). Cambridge University Press. str. 85. ISBN 0-521-82692-6.
  2. ↑ Zanzig, Thomas (2000). Jesus of history, Christ of faith (na anglijskom). Saint Mary's Press. str. 314. ISBN 0-88489-530-0.
  3. ↑ Espin, Orlando (2007). Introductory Dictionary of Theology and Religious Studies (na anglijskom). Liturgical Press. str. 231. ISBN 978-0-8146-5856-7.
  4. ↑ Pannenberg, Wolfhart (1968). Jesus God and Man (na anglijskom). str. 30–31. ISBN 0-664-24468-8.
  5. ↑ Borg, Marcus (31 avgusta 2012). "A Chronological New Testament". The Huffington Post (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 29 junija 2013. Data dostupa: 23 maja 2013.
  6. ↑ Dunn, James D. G. (1991). The Partings of the Ways: Between Christianity and Judaism and their Significance for the Character of Christianity (na anglijskom). SCM Press.
  7. ↑ "Isus Hristos". Encyclopædia Britannica (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 3 maja 2015. Data dostupa: 23 maja 2013.
  8. ↑ "Isaiah 53 Bible Commentary — Matthew Henry (concise)". www.christianity.com (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 11 novembra 2023. Data dostupa: 11 novembra 2023.
  9. ↑ "Messiah Meaning — Bible Definition and References". Bible Study Tools (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 4 februara 2020. Data dostupa: 15 julija 2025.
  10. ↑ "What Do 'Messiah' and 'Jesus Christ' Mean?. Both Christ and Messiah mean anointed or anointed one" (na anglijskom). 26 januara 2011. Bylo arhivovano iz iztočnika 22 junija 2016. Data dostupa: 17 septembra 2018. Pomazanje je bylo obredom koronaciji v Siriji i Palestině v XIV věku do n.e.
  11. ↑ "Biblija Kralja Jamesa, 1611 god, 2 Kniga Makavejev, glava 1, stih 10". kingjamesbibleonline.org (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 24 dekembra 2012. Data dostupa: 5 oktobra 2018.
  12. ↑ "Grečska Septuaginta i Viki-prěklad na anglijsky, 2 Kniga Makavejev, glava 1". katabiblon.com (na anglijskom i na grečskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 4 oktobra 2018.
  13. ↑ "Biblija Kralja Jamesa|, 1611 god, kniga Siraha, glava 46, stih 19". kingjamesbibleonline.org (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 5 oktobra 2018. Data dostupa: 5 oktobra 2018.
  14. ↑ "Grečska Septuaginta i Viki-prěklad na anglijsky, kniga Siraha, glava 46". katabiblon.com (na anglijskom i na grečskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 5 oktobra 2018.
  15. 1 2 Ekstrand, Donald W. (2008). Christianity (na anglijskom). str. 147–150. ISBN 978-1-60477-929-5.
  16. 1 2 Herbermann, Charles, ed. (1913). "Origin of the Name of Jesus Christ". Catholic Encyclopedia (na anglijskom). New York: Robert Appleton Company.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  17. ↑ Ekstrand, Donald W. (2008). Christianity. Donald Ekstrand. str. 81. ISBN 978-1-60477-929-5.
  18. ↑ Evangelje od Mateja 26:63–64.
  19. ↑ Evangelje od Luky 22:70.
  20. ↑ Evangelje od Marka 14:61–62.
  21. 1 2 3 Herbermann, Charles, ed. "Messiah". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  22. ↑ Hurtado, Larry W. (2005). Lord Jesus Christ: Devotion to Jesus in Earliest Christianity. Wm. B. Eerdmans. str. 99. ISBN 0-8028-3167-2.
  23. ↑ Rahner, Karl (2004). Encyclopedia of theology: A concise Sacramentum mundi. A&C Black. str. 730–739. ISBN 0-86012-006-6.
  24. ↑ Barclay, William (2002). The letters to the Galatians and Ephesians. Presbyterian Publishing Corporation. str. 152–153. ISBN 0-664-22559-4.
  25. ↑ Bauer, Walter, et al., eds. (1957). "Μεσσίας, ου, ὁ". A Greek–English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (1 ed.) (na anglijskom). Chicago: University of Chicago Press.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  26. 1 2 3 Ehrman, Bart (2014), How Jesus became God: The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee, Harper Collins
  27. ↑ O'Collins, Gerald (2009). Christology: A Biblical, Historical, and Systematic Study of Jesus (na anglijskom). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955787-5.
  28. ↑ Ramm, Bernard L. (1993), "Christology at the Center", An Evangelical Christology: Ecumenic and Historic (na anglijskom), Regent College Publishing, ISBN 9781573830089
  29. ↑ Bird, Michael F.; Evans, Craig A.; Gathercole, Simon (2014), "Endnotes – Chapter 1", How God Became Jesus: The Real Origins of Belief in Jesus' Divine Nature – A Response to Bart Ehrman (na anglijskom), Zondervan, ISBN 978-0-310-51961-4
  30. 1 2 Davis, Leo Donald (1990), The First Seven Ecumenical Councils (325–787): Their History and Theology (Theology and Life Series 21), Collegeville, MN: Michael Glazier/Liturgical Press, ISBN 978-0-8146-5616-7
  31. ↑ Armentrout, Donald S.; Boak Slocum, Robert (2005), An Episcopal dictionary of the church, Church Publishing, ISBN 978-0-89869-211-2
  32. ↑ Espín, Orlando O.; Nickoloff, James B. (2007), An introductory dictionary of theology and religious studies, Liturgical Press, ISBN 978-0-8146-5856-7
  33. ↑ Beversluis, Joel Diederik (2000), Sourcebook of the world's religions, New World Library, ISBN 978-1-57731-121-8
  34. ↑ Thomas Aquinas (1947). English translation of the "Summa Theologica", with Latin text. dhspriory.org (na latinskom i na anglijskom). Prěvod Fathers of the English Dominican Province. Benziger Bros. Data dostupa: 26 julija 2019.

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
Izvor: «https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=Hristos&oldid=28312»