Prějdti k sodržanju

Koristnik:Vogand/Pěskovišče

Izvor: Vikipedija

Izvodom funkcije f(x) nazyvaje se granica
limh→0f(x+h)−f(x)h.
h jest někoje pravdivo čislo i se rěče izměna argumenta, a izraz f(x+h)−f(x) rěče se izměna funkcije. Itak, izvod funkcije jest granica odnošenja medžu izměnoj funkcije i izměnoj jej argumenta, abo, inymi slovami, ocěnka izměny funkcije.

Osnovne vědomosti

[praviti | praviti izvorny kod]

Izvod funkcije f(x) obyčno se označaje kako f′(x). To označenje byše vvedeno od Josepha Louisa Lagrange'a. Ako funkcija prěměnnoj x jest označena literoju y, to jej izvod može se označati jako y′ abo jako dydx. Poslědno označenje byše vvedeno od Gottfrieda Wilhelma Leibniza, iže dolgo se učil infinitezimalnomu čisljenju.
Izvod jest mnogo udobny instrument v razsmotrjenju funkcije: jego znak dozvalja dověděti se, raste funkcija ili padaje, i s kojej bystrostu. Točněje:

  • ako izvod jest polžen, togda funkcija raste;
  • ako izvod jest odrečen, togda funkcija padaje;
  • ako v točkě a izvod imaje absolutnu cěnnost, večšu, čem v točkě b, togda v okolině točky a funkcija izměnjaje se bystrěje, čem v okolině točky b.

Izvod funkcije v oprěděljenoj točkě jest naklon prěmoj, koja se dotyče k grafiku v toj točke. Ta prěma može takože prěsěkti grafik u inoj točkě.
Ako v někojej točke izvod jest raven nulě, to taka točka rěče se stacionarna abo kritična. Prěma, koja se dotyče k grafiku funkcije v kritičnoj točke, jest ravnoběžna k osi abscys.
Da by jestvoval izvod funkcije v oprěděljenoj točke, funkcija imaje byti bezprěrvyna v toj točke, ale ne vsegda, ako funkcija jest bezprěryvna v oprěděljenoj točke, to ona imaje izvod v toj točke.

Izvod postojannoj funkcije

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo postojannu funkciju y=b, to jej izvod jest:
y′=limh→0b−bh=0.[1]
To možno takože polučiti inym sposobom: funkcija imaje jednaku cennost na vsej pravdivoj množině, slědovateljno izvod ne može byti ni polžnym, ni odrečnym, tomu on imaje byti raven nulě.

Izvod totožnoj funkcije

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=x, togda jej izvod jest:
y′=limh→0x+h−xh=limh→0hh=1.

Izvod močnosti

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=xn, togda jej izvod jest:
y′=limh→0(x+h)n−xnh=
Vynesimo iz zatvorok množitelj xn:
=limh→0xn((x+h)nxn−1)h=limh→0xn((x+hx)n−1)h=limh→0xn((1+hx)n−1)h=
Pomnožimo i razdělimo imenovatelj na x:
limh→0xn((1+hx)n−1)x⋅hx=xnxlimh→0(1+hx)nhx=xn−1⋅n=nxn−1.

Izvod proizvoda funkcije na postojannu

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=kf(x), togda jej izvod jest:
y′=limh→0kf(x+h)−kf(x)h=limh→0k(f(x+h)−f(x))h=klimh→0f(x+h)−f(x)h=kf′(x).

Izvod sumy funkcij

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=f(x)+g(x), togda jej izvod jest:
y′=limh→0f(x+h)+g(x+h)−(f(x)+g(x))h=limh→0f(x+h)+g(x+h)−f(x)−g(x)h=limh→0f(x+h)−f(x)+g(x+h)−g(x)h=limh→0(f(x+h)−f(x)h+g(x+h)−g(x)h)=limh→0f(x+h)−f(x)h+limh→0g(x+h)−g(x)h=f′(x)+g′(x).
To pravilo možno razširiti do trěh i bolje funkcij.
Analogično se nahodi izvod raznice. Kromě togo, ako imajemo linearnu funkciju y=kx+c, jej izvod jest
y′=(kx+c)′=(kx)′+c′=kx′=k,
i ravni se naklonu prěmoj, koja jest grafikom toj funkcije. Možemo rěkti, že ako majemo prěmu, to jedina prěma, koja se dotyče k toj prěmoj, jest ta sama prěma.

Izvod proizvoda funkcij

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=f(x)⋅g(x), togda jej izvod jest:
y′=limh→0f(x+h)⋅g(x+h)−f(x)⋅g(x)h=
Odojmimo i dobavimo izraz f(x)⋅g(x+h) do ujmajemogo čislitelja:
=limh→f(x+h)⋅g(x+h)−f(x)⋅g(x+h)+f(x)⋅g(x+h)−f(x)⋅g(x)h=limh→g(x+h)(f(x+h)−f(x))+f(x)(g(x+h)−g(x))h=limh→0g(x+h)f(x+h)−f(x)h+f(x)limh→0g(x+h)−g(x)h=f′(x)⋅g(x)+f(x)⋅g′(x).
To pravilo možno obobčiti: aby nadjti izvod proizvoda ktoroj-libo kolikosti funkcij, izvod každoj funkcije se množi na vse ostatne funkcije, a potom vse izvody se dobavjajut.
Iz togo slěduje, že izvod funkcije f(x)n jest n⋅f′(x)⋅g(x)n−1. To jest pravda navet togda, kogda pokazatelj n ne jest naturalny.

Izvod količnika funkcij

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=f(x)g(x)=f(x)⋅1g(x)=f(x)⋅g(x)−1, togda jej izvod jest:
y′=f′(x)⋅g(x)−1−f(x)⋅g′(x)⋅g(x)−2=f′(x)⋅1g(x)−f(x)⋅g′(x)1g(x)2=f′(x)g(x)−f(x)⋅g′(x)g(x)2=f′(x)⋅g(x)−f(x)⋅g′(x)g(x)2.

Izvod logaritma

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=ln⁡x, to jej izvod jest:
y′=limh→0ln⁡(x+h)−ln⁡xh=limh→0ln⁡x+hxh=limh→0ln⁡(1+hx)h=
Pomnožimo čislitelj i znamenatelj na x:
=limh→0ln⁡(1+hx)⋅1xhx=1x.
To pravilo možno obobčiti, ako zaměsto prirodnoj osnovy koristiti ktorukoli osnovu a≠0∧a≠1. Togda izvod funkciji y=logax=ln⁡xln⁡a bude 1xln⁡a.

Izvod složenoj funkciji

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=f(g(x)), togda možno dokazati, že jej izvod jest y′=f′(g(x))⋅g′(x).
To pravilo rěče se pravilo lanca i jego možno obobčiti dla trěh i veče funkcij.

Izvod trigonometričnyh funkcij

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=sin⁡x, togda jej izvod jest:
y′=limh→0sin⁡(x+h)−sin⁡xh=limh→0sin⁡xcos⁡h+sin⁡hcos⁡x−sin⁡xh=limh→0sin⁡x(cos⁡h−1)+sin⁡hcos⁡xh=limh→0sin⁡x(cos⁡h−1)h=limh→0sin⁡x(cos⁡h−1)h+limh→0sin⁡hcos⁡xh=sin⁡xlimh→0cos⁡h−1h+cos⁡xlimh→0sin⁡xx=cos⁡x.

Izvod kosinusa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=cos⁡x=sin⁡(π2−x), togda jej izvod jest:
y′=−cos⁡(π2−x)=−sin⁡x.

Izvod tangensa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{tg}\space x=\frac{\sin x}{\cos x}} , togda jej izvod jest:
y′=cos⁡x⋅cos⁡x−sin⁡x(−sin⁡x)cos⁡x=cos2x+sin2xcos⁡x=1cos2x=sec2x.

Izvod kotangensa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{ctg}\space x=\frac{\cos x}{\sin x}} , togda jej izvod jest:
y′=−sin⁡x⋅sin⁡x−cos⁡x⋅cos⁡xsin2x=−sin2x−cos2xsin2x=−1sin2x=−csc2x.

Izvod sekansa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=sec⁡x=1cos⁡x=(cos⁡x)−1, togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=-\left(\cos x\right)^{-2}\cdot\left(-\sin x\right)=-\frac{1}{\cos^2 x}\cdot\left(-\sin x\right)=\frac{\sin x}{\cos^2 x}=\text{tg}\space x\cdot\sec x} .

Izvod kosekansa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=csc⁡x=1sin⁡x=(sin⁡x)−1, togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=-\left(\sin x\right)^{-2}\cdot\cos x=-\frac{\cos x}{\sin^2 x}=-\text{ctg}\space x\csc x} .

Izvod obratnoj funkcije

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=f(x), togda obratna funkcija jest x=f(y), abo y=f−1(x). Věmo, že
f(f−1(x))=x. Kromě togo,
x′=1.
Slědovateljno,
(f(f−1(x)))′=1
f′(f−1(x))⋅(f−1(x))′=1
y′=(f−1(x))′=1f′(f−1(x)).

Izvod pokazateljnoj funkcije

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju y=ax(a≠0∧a≠1), togda obratna funkcija jest y=logax, a izvod jest:
y′=11axln⁡a=axln⁡a.
Osoblivo, izvod funkciji y=ex jest y′=ex.

Izvod obratnyh trigonometričnyh funkcij

[praviti | praviti izvorny kod]

Izvod arksinusa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{arcsin}\space x} , togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=\frac{1}{\cos\left(\text{arcsin}\space x\right)}=\frac{1}{\sqrt{1-\left(\sin\left(\text{arcsin}\space x\right)\right)^2}}=\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}} .

Izvod arkkosinusa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{arccos}\space x} , togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=\frac{1}{-\sin\left(\text{arccos}\space x\right)}=-\frac{1}{\sqrt{1-\left(\cos\left(\text{arccos}\space x\right)\right)^2}}=-\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}} .

Izvod arktangensa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{arctg}\space x} , togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=\frac{1}{\sec^2\left(\text{arctg}\space x\right)}=\cos^2\left(\text{arctg}\space x\right)=\frac{1}{\left(\text{tg}\left(\text{arctg}\space x\right)\right)^2+1}=\frac{1}{x^2+1}} .

Izvod arkkotangensa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{arcctg}\space x} , togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=\frac{1}{-\csc^2\left(\text{arcctg}\space x\right)}=-\sin^2\left(\text{arctg}\space\frac{1}{x}\right)=\cos^2\left(\text{arctg}\space\frac{1}{x}\right)-1=\frac{1}{\left(\text{tg}\left(\text{arctg}\frac{1}{x}\right)\right)^2+1}-1=\frac{1}{\left(\frac{1}{x}\right)^2+1}-1=\frac{1}{\frac{1}{x^2}+1}-1=\frac{1}{\frac{1+x^2}{x^2}}-1=\frac{x^2}{x^2+1}-1=\frac{x^2-x^2-1}{x^2+1}=-\frac{1}{x^2+1}} .

Izvod arksekansa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{arcsec}\space x} , togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=\frac{1}{\text{tg}\left(\text{arcsec}\space x\right)\cdot\sec\left(\text{arcsec}\space x\right)}=\frac{1}{\text{tg}\left(\text{arccos}\frac{1}{x}\right)\cdot x}=\frac{\text{ctg}\left(\text{arccos}\frac{1}{x}\right)}{x}=\frac{\cos\left(\text{arccos}\frac{1}{x}\right)}{\sin\left(\text{arccos}\frac{1}{x}\right)\cdot x}=\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{1-\left(\cos\left(\text{arccos}\frac{1}{x}\right)\right)^2}}=\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{1-\left(\frac{1}{x}\right)^2}}=\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{1-\frac{1}{x^2}}}=\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{\frac{x^2-1}{x^2}}}=\frac{1}{x^2\cdot\frac{\sqrt{x^2-1}}{|x|}}=\frac{1}{|x|\sqrt{x^2-1}}} .

Izvod arkkosekansa

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako imajemo funkciju Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y=\text{arccsc}\space x} , togda jej izvod jest:
Failed to parse (syntax error): {\displaystyle y'=\frac{1}{-\text{ctg}\left(\text{arccsc}\space x\right)\cdot\csc\left(\text{arccsc}\space x\right)}=-\frac{\text{tg}\left(\text{arccsc}\space x\right)}{x}=-\frac{\text{tg}\left(\text{arcsin}\frac{1}{x}\right)}{x}=-\frac{\sin\left(\text{arcsin}\frac{1}{x}\right)}{\cos\left(\text{arcsin}\frac{1}{x}\right)\cdot x}=-\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{1-\left(\sin\left(\text{arcsin}\frac{1}{x}\right)\right)^2}}=-\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{1-\left(\frac{1}{x}\right)^2}}=-\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{1-\frac{1}{x^2}}}=-\frac{1}{x^2\cdot\sqrt{\frac{x^2-1}{x^2}}}=-\frac{1}{x^2\cdot\frac{\sqrt{x^2-1}}{|x|}}=-\frac{1}{|x|\sqrt{x^2-1}}}

Izvody vysšego reda

[praviti | praviti izvorny kod]

Red izvoda jest kolikost priměnjenij toj operaciji. Izvod prvogo izvod jest vtory izvod, izvod vtorogo izvoda jest tretji izvod i t. d.
Vtory izvod funkcije y označaje se kako y″, tretji kako y‴. Izvod reda n∈ℕ označaje se kako y(n). Drugy izvod da vědomosti odnosno vypuklosti funkcije. Ako f″(x0)>0, togda funkcija f(x) v točkě x0 jest vypukla, a ako f″(x0)<0, togda funkcija f(x) v točkě x0 jest vgnuta.
Ako f″(x)=0, togda točka x0 rěče se točka prigyba.

Izvody funkcij s několikymi prěměnnymi

[praviti | praviti izvorny kod]

Ako funkcija imaje bolje, čem jednu prěměnnu, togda možno nadjti jej izvod odnosno ktoroj-nebud, koristeči jednake pravila. Napisanja z'x i dzdx označaut izvod funkcije z odnosno prěměnnoj x, a napisanja z'y i dzdy označajut jej izvod odnosno prěměnnoj y.
Izvod funkcije odnosno kojej-nebud prěměnnoj, iže se ne pojavja v njej, jest raven nulě.

  1. ↑ To ne jest neoprěděljenost, bo čislitelj jest raven nulě, a ne bliži se k nulě.