Mokšansky jezyk

Jezyk
Mokšansky jezyk
mokš.: (mokš.: Мокшень кяль, Mokšenj kjalj)
	Geografično razprostranjenje mordovskyh jezykov na početku XX stolětja
Obča informacija
Nacionalny jezyk	Rosija
Govoritelji	228 025 ľudij (2010)
Pismo	kirilica (mordovska pismenost);
Služebny status
Služebny jezyk	Mordovija
Jezyčna rodina
	Uralske jezyky Ugrofinske jezyky Finno-permske jezyky Mordovske jezyky; ; ; ;
Jezyčne kody
ISO 639-1	nema
ISO 639-2	mdf
ISO 639-3	mdf

Mokšansky jezyk (takože mokša-mordovsky^[4]; (mokš.: Мокшень кяль, Mokšenj kjalj)) — jest jezyk naroda mokša. On jest jedin iz treh državnyh jezykov republiky Mordovija, pored erzjanskogo i russkogo. Odnosi se k ugrofinskoj větvě uralskoj jezyčnoj familije. Zajedno s erzjanskym jezykom zajmaje regiony razprostranjenja mordovskyh jezykov.

Najbolje blizkym k mokšanskomu jezyku jest erzjansky, s ktorym on děli do 90 % občej leksiky slovarnogo sostava^[5], jednakože sučstvena raznica v fonetičnom stroju, leksikě i gramatikě ne pozvaljaje jih nositeljam razuměti jedin drugogo.

Čislo nositeljev

Suglasno informacijam od «Ethnologue»^[6], čislo ljudij, govorečih na mokšanskom jezyku, na 2010 god sostavjalo 133 000; jednako s oprěděljenjem točnogo čisla nositeljev mokšanskogo jezyka povstavajut složnosti, tako kako pri popisah prěbyvalstva ne vsegda medžu soboju razgraničajut se mokšansky i erzjansky. Sami že mokšani na russkom često nazyvajut svoj jezyk «mordovskym» — to nazvanje sjedinjaje i mokšansky, i erzjansky jezyky^[7].

Klasifikacija i historija

Mokšansky jezyk vhodi v sostav uralskoj jezyčnoj familije; prinaleži k ugrofinskoj větvě^[8].

Uralske jezyky
- Ugrofinske jezyky
  - Finno-permske jezyky
    - Mordovske jezyky

Prědpoložiteljno, stanovjenje mokšanskogo kako odděljenogo jezyka načelo se v 1. tysečlětju n. e., kogda proizošlo teritorialno razděljenje plemen mokšanov i erzjanov, ktore raněje govorili na obče-mordovskom jezyku. Završenjem tutogo procesa uvažaje se razpad mordovskoj občnosti, ktory proizošel vo vrěme tataro-mongolskogo najezda^[8].

Pismennost

Mokšansky alfabet

Za pismennost mokšanskogo jezyka koristaje se kirilica (mordovska pismenost).

Lingvistična harakteristika

Fonetika i fonologija

V mokšanskom jezyku jestvuje raznica v fonetičnom stroju v sravnjenju s erzjanskym jezykom.

Morfologija

Iztočniky

↑ Rantanen, Timo; Tolvanen, Harri; Roose, Meeli; Ylikoski, Jussi; Vesakoski, Outi (8 junija 2022). "Best practices for spatial language data harmonization, sharing and map creation—A case study of Uralic". PLOS ONE (na anglijskom). 17 (6): e0269648. Bibcode:2022PLoSO..1769648R. doi:10.1371/journal.pone.0269648. PMC 9176854 Check |pmc= value (pomoč). PMID 35675367 Check |pmid= value (pomoč).
↑ Rantanen, Timo, Vesakoski, Outi, Ylikoski, Jussi, & Tolvanen, Harri. (2021). Geographical database of the Uralic languages (v1.0) [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.4784188
↑ "Federalna služba gosudarstvennoj statistiky. — Naseljenje Rossijskoj Federacije po vladěnju jezykami". Bylo arhivovano iz iztočnika 16 junija 2020. Data dostupa: 10 mareca 2020.
↑ А. М. Прохоров, red. (1989). Советский энциклопедический словарь. М.: Сов. энциклопедия. str. 832. ISBN 5-85270-001-0.
↑ Феоктистов, А. П. (1966). "Мордовские языки". Основы финно-угорского языкознания. Москва. str. 218.
↑ "Ethnologue" (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 27 aprilja 2020. Data dostupa: 10 mareca 2020.
↑ С. Ю. Толдова, М. А. Холодилова, red. (2018). Элементы мокшанского языка в типологическом освещении. М.: Буки Веди. str. 6. ISBN 978-5-4465-2097-8.
1 2 В. И. Лыткин, red. (1974). Основы финно-угорского языкознания. Москва: Наука. str. 253.

**Uralske (ugrofinske) jezyky** smenšiti[pogled | besěda | izměniti]
Baltijsko-finske jezyky	finsky karelsky estonsky vepssky votsky livsky ižorsky
Saamske jezyky	južnosaamsky ume-saamsky pite-saamsky lule-saamsky sěvernosaamsky skolta-saamsky inari-saamsky kildin-saamsky tersko-saamsky kemi-saamsky akkala-saamsky
Mordovske jezyky	erzjansky mokšansky
Volžske jezyky	muromsky meščersky merjansky
Marijsky	lukomarijsky gorskomarijsky sěverozapadny marijsky
Permske jezyky	komi zyrjansky permajčsky jazvinsky udmurtsky
Ugrske jezyky	madjarsky mansijsky hantyjsky
Samojedske jezyky	enečsky nenečsky nganasansky juračsky selkupsky kamassky matorsky
Umětne uralske jezyky	budinos
Kursivom sut označene mrtve jezyky.

[map1-1] Rantanen, Timo; Tolvanen, Harri; Roose, Meeli; Ylikoski, Jussi; Vesakoski, Outi (8 junija 2022). "Best practices for spatial language data harmonization, sharing and map creation—A case study of Uralic". PLOS ONE (na anglijskom). 17 (6): e0269648. Bibcode:2022PLoSO..1769648R. doi:10.1371/journal.pone.0269648. PMC 9176854 Check |pmc= value (pomoč). PMID 35675367 Check |pmid= value (pomoč).

[map2-2] Rantanen, Timo, Vesakoski, Outi, Ylikoski, Jussi, & Tolvanen, Harri. (2021). Geographical database of the Uralic languages (v1.0) [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.4784188

[3] "Federalna služba gosudarstvennoj statistiky. — Naseljenje Rossijskoj Federacije po vladěnju jezykami". Bylo arhivovano iz iztočnika 16 junija 2020. Data dostupa: 10 mareca 2020.

[4] А. М. Прохоров, red. (1989). Советский энциклопедический словарь. М.: Сов. энциклопедия. str. 832. ISBN 5-85270-001-0.

[5] Феоктистов, А. П. (1966). "Мордовские языки". Основы финно-угорского языкознания. Москва. str. 218.

[6] "Ethnologue" (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 27 aprilja 2020. Data dostupa: 10 mareca 2020.

[7] С. Ю. Толдова, М. А. Холодилова, red. (2018). Элементы мокшанского языка в типологическом освещении. М.: Буки Веди. str. 6. ISBN 978-5-4465-2097-8.

[:0-8] 1 2 В. И. Лыткин, red. (1974). Основы финно-угорского языкознания. Москва: Наука. str. 253.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]