Na'vi
 | |
| Obča informacija | |
|---|---|
| Stvoritelj | Paul Frommer |
| Data stvorjenja | 2005 |
| Pismo | nikako (vo vsesvětu filma) Latinica |
| Celj | Avatar, Avatar: The Way of Water i Avatar: Fire and Ash |
| Jezyčne kody | |
| ISO 639-3 | — |
| IETF | art-x-navi |
Naʼvijsky jezyk (Lìʼfya leNaʼvi) je umětny jezyk, prvonačelno stvorjeny za film Avatar iz 2009 g. V filmovoj franšizě govoret tym jezykom Naʼvi, vid razumnyh humanoidov, domorodnyh na vnězemskom měsecu Pandora. Jezyk stvoril PaulПол Frommer, profesor v USC Marshall School of Business s doktoratom lingvistiky. Naʼvi byl projektovany, da by odpovědal izobraženjam tvorca filma Jamesa CameronaДжејмса Камерона o tom, kak jezyk povinen zvučati v filmu: inoplanetsko, ale prijemno i privlěkateljno za publiku. Kromě togo, on povinen byl byti realistično učimym za ljudske personaže filma i izgovorlivym za aktorov, ale takože ne mogl silno pripominati nijedin člověčsky jezyk. V svojej konečnoj formě jezyk sodrživa několiko elementov, ktory sut neobyčne v člověčskyh jezykah, tako kak konjugacija glagolov s pomočju infiksov. Vse lingvistične elementy na’vi nahodet se v člověčskyh jezykah, ale jihna kombinacija jest unikalna.
Kogda film byl izpuščeny v 2009 g., naʼvi iměl rastuči slovnik priblizno tyseča slov, ale razuměnje gramatiky bylo ograničeno do samogo tvorca jezyka.[1] Jednakože to izměnilo se pozdněje, kogda FrommerФроммер razširil slovnik do vyše 2600 slov[2] i opublikoval gramatiku.
Jezyk na’vi ne imaje kod ISO 639-3: prědloženje koristati nvi bylo odvrgneno v 2012 g.[3]
Historija projekta
[praviti | praviti izvorny kod]Naʼvijsky jezyk imaje svoje početky v ranom dělu Jamesa CameronaДжејмса Камерона nad filmom Avatar. V 2005 g., kogda film ješče iměl formu scenarija, CameronКамерон čul, že on potrěbuje polny, doslědny jezyk, ktorymi budut govoriti inoplanetjani. On napisal priblizno 30 slov[4] dlja togo inoplanetskogo jezyka, ale htěl, da by někoj lingvist stvoril polny jezyk. Jegova produkcijna kompanija, Lightstorm Entertainment, kontaktovala s oddělom lingvistiky Universita Južnoj Kalifornije (USC) s zapytanjem, byl by li někto zainteresovany stvorjenjem takogo jezyka. Edward Finegan, profesor lingvistiky pri USC, stvrdil, že projekt by zainteresoval PaulaПола Frommera, zajedno s ktorym on napisal učebnik lingvistiky,[5] i tak prěslal mu prosbu od Lightstorma.[6] Frommer i Cameron sustrětli se, da by obgovorili viziju režisera dlja jezyka i jegovogo koristanja v filmu; v koncu strěčenja, CameronКамерон potisknul Frommeru ruku i skazal: "Dobrodošli na bort".[7]
Na osnově prvonačelnogo spisa slov CameronaКамерона, ktory, po slovah Frommera, iměl "polinezijsky vkus",[8] lingvista sostavil tri različne skupiny bezsmyslnyh slov i fraz, ktore davali čutje o tom, kako by mogl zvučati inoplanetsky jezyk: prva s koristanjem kontrastnyh tonov, druga s koristanjem samoglasok raznoj dolgoty, a tretja s koristanjem ejektivnyh suglasok. Iz tyh treh Kameronu najbolje vpadlo v vkus zvučanje ejektivov. Jegov izbor ustanovil fonologiju, ktoru Frommer koristal v razvoju naʼvijskogo jezyka – morfologije, sintaksy i prvonačelnogo slovnika – zadanje, ktoro zajelo mu šest měsecev.[9]
Naʼvijsky slovosbor byl stvorjeny Frommerom na potrěby scenarija filma. Kogda počel se kasting, jezyk byl dostatočno razvity, že v času prěslušanij aktori musěli čitati i izgovarjati naʼvijsky dialog. Takože v tečenju filmovanja Frommer rabotal s aktorami, pomagajuči jim razuměti naʼvijske dialogy i davajuči jim rady odnosno izgovora, udarjenja i intonacije.[8] Aktori često dělali grěšky pri govorjenju na naʼvi. V něktoryh slučajah te grěšky byli věrojetnym sposobom objasnjene kako grěšky ljudskyh personažev pri učenju jezyka, v inyh slučajah te grěšky byli vključene v jezyk.[5]
Frommer dalje razširil slovnik v maju 2009 g., kogda on rabotal nad videoigroju Avatar,[8] ktora potrěbovala naʼvijske slova, ktore ne byli v filmu i zato ješče ne byli izmysljene. Frommer takože prěvedl na naʼvi četyri sostavy tekstov pěsnjej napisanyh CameronomКамероном na anglijskom[8] i pomagal pěvcam s izgovorom podčas naigryvanja filmovoj muziky Jamesa HorneraДжејмса Хорнера. V času izpuščenja filma 18 dekembra 2009 g. naʼvijsky slovnik sostojal iz priblizno 1.000 slov.[9]
Rabota nad naʼvijskym jezykom prodolžala se i poslě izpuščenja filma. Frommer rabotaje nad sbornikom, ktory v blizkoj budučnosti planuje prědati [[20th Century Fox|{{-|Foxu|Fox’у]].[10] On imaje naděju, že jezyk bude "imati život sam po sobě",[11] i mysli, že bylo by "čudno", ako by jezyk dobyl poslědovateljev.[8] Od togo časa on zaisto dobyl poslědovateljev, kako to jest vidno črěz rastuču občinu ljudij, ktori učet se jezyku.[12] V surabotě s Frommerom tuta občina imaje Projekt leksikalnogo razširjenja, ktory razširil slovnik na vyše 50 procentov.[5]
Frommer takože imaje svoj blog, Na’viteri, kde on od časa do časa objavjaje dodanja k slovniku i razjasnjenja gramatiky. Naʼviteri byl žrlom levjej česti razvoja jezyka naʼvi nezavisno od Frommerovogo kontrakta FoxomFox’ом.
Priklady
[praviti | praviti izvorny kod]- Fìtrr lu sìltsana trr. «Dnes je dobry denj.»
- Emyu new syuvet ayfol yivom. «Šef hoče, že oni sjedut tu jedu.»
- kew «nolj», 'aw «jedin», mune «dva», pxey «tri», tsìng «četyri», mrr «pet», pukap «šest», kinä «sedm» (Jezyk na’vi imaje oktalnu sistemu)[13]
Iztočniky
[praviti | praviti izvorny kod]- ↑ "Do You Speak Naʼvi? Giving Voice To 'Avatar' Aliens". NPR. 15 dekembra 2009. Data dostupa: 16 dekembra 2009.
- ↑ "Change Request Documentation: 2011-035". SIL International.
- ↑ Joy, Darrin (26 aprilja 2010). "The Science of Avatar's Na'vi Language". USC Dornsife News (na anglijskom). Data dostupa: 22 mareca 2026.
- 1 2 3 "Paul Frommer On Creating the Na'vi Language for Avatar". Campfire (na anglijskom). Data dostupa: 22 mareca 2026.
- ↑ Joy, Darrin (26 aprilja 2010). "The Science of Avatar's Na'vi Language". USC Dornsife News (na anglijskom). Data dostupa: 22 mareca 2026.
- ↑ "'Avatar': How the Na'vi language was constructed". dw.com (na anglijskom). Data dostupa: 22 mareca 2026.
- 1 2 3 4 5 Milani, Matteo (24 novembra 2009). "An interview with Paul Frommer, Alien Language Creator for Avatar". Unidentified Sound Object. Data dostupa: 9 januara 2010.
- 1 2 Mirjalili, Fatemeh (26 julija 2022). "Avatar's Na'vi Language Left An Unexpected Amount Of Room For Improv". SlashFilm (na anglijskom). Data dostupa: 22 mareca 2026.
- ↑ Sancton, Julian (1 dekembra 2009). "Brushing up on Naʼvi, the Language of Avatar". Vanity Fair. Bylo arhivovano iz iztočnika 8 januara 2010. Data dostupa: 16 januara 2010.
- ↑ Boucher, Geoff (20 novembra 2009). "USC professor creates an entire alien language for 'Avatar'". Los Angeles Times. Data dostupa: 16 januara 2010.
- ↑ "Language of Avatar under study". UBC Media Releases. 28 julija 2011. Data dostupa: 25 oktobra 2011.
- ↑ Miller, Appendix A
Za daljše čitanje
[praviti | praviti izvorny kod]- Annis, William S. Horen Lìʼfyayä leNaʼvi: A Reference Grammar of Naʼvi (PDF).
- Frommer, Paul; Zimmer, Benjamin (19 dekembra 2009). "Some highlights of Naʼvi". Language Log. Bylo arhivovano iz iztočnika 20 junija 2013.
- Milani, Matteo (24 novembra 2009). "An interview with Paul Frommer, Alien Language Creator for Avatar". Unidentified Sound Object.
- Miller, Mark (red.). Naʼvi Dictionary.
- Sancton, Julian (1 dekembra 2009). "Brushing up on Naʼvi, the Language of Avatar". Vanity Fair. Bylo arhivovano iz iztočnika 8 januara 2010.
- Wilhelm, Maria; Mathison, Dirk (2009). James Cameron's Avatar: A Confidential Report on the Biological and Social History of Pandora. New York City: !t (HarperCollins). ISBN 978-0-06-189675-0.
- Zimmer, Benjamin (4 dekembra 2009). "Skxawng!". The New York Times. To vključuje zvučny zapis Frommera izgovarjajučego několiko fraz na jezyku naʼvi.
Vněšnje linky
[praviti | praviti izvorny kod]
- Naviteri.org - Blog PaulaПола Frommera o jezyku na’vi
- LearnNavi.org - Občinne formuy, resursy za učenje naʼvi, mnogojezyčnyt slovnik, gramatičny provodnik i tako dalje
- Kelutral.org - Moderne resursy, lekcije i občina za učenje jezyka na’vi
- Reykunyu - Reykunyu je legko koristajemy onlajn slovnik na’vi, ktory takože poddrživaje prěvody na/iz anglijskogo, němečskogo, francuzskogo i drugyh jezykov
- Dict-Naʼvi.com - Naʼvi/anglijsky onlajn slovnik (mnogojezyčny)
- fwew.app - Naʼvi/anglijsky onlajn slovnik (mnogojezyčny)
- BBC intervju iz dekembra 2009, v ktorom Frommer recituje Hunt Song (0818 emisija: 3'30")
- TheFatRat & Maisy Kay - The Storm (Official Music Video) - Pěsnja čestično na jezyku naʼvi
Izvor
[praviti | praviti izvorny kod]- Tutoj članok imaje prěvod iz članka «Na'vi language» v Vikipediji na anglijskom (spis avtorov; dozvoljenje CC BY-SA 4.0).
