Nadsat
| Obča informacija | |
|---|---|
| Stvoritelj | Anthony BurgessАнтони Бурджес |
| Data stvorjenja | 1962 |
| Koristniki | fiktivny registr / argot |
| Pismo | latinica |
| Jezyčna rodina | |
| |
| Jezyčne kody | |
| ISO 639-3 | nema |
Nadsat jest izmysljeny sociolingvističny registr ili argot, koristany členami podrastkovoj bandy v distopičnom romanu AnthonyjaАнтониjа BurgessaБурджеса "A Clockwork Orange" (Mehanična pomaranča). BurgessБурджес byl lingvistom i koristal tutu pozadinu, da by izobraziti svojih personažev kako govorečih formoju anglijskogo jezyka pod silnym vlivom russkogo.[1] Nazva proizhodi od russkogo sufiksa čislovnikov -надцать (medžusl.: -nadset, ang.: -teen). Nadsat byl takože koristany v filmovoj adaptaciji knigy od Stanleya KubrickaСтэнли Кубрика.
"Čudno," kazal d-r Brodsky, kako by usměhajuči se, "dialekt plemena. Znajete li vy něčto o jegovom izhodženju, Branom?" "Čudne kusočky starogo rimovanogo slenga," kazal d-r Branom ... "Takože nemnogo ciganskoj rěči. Ale večšina korjenjev je slovjanska. Propaganda. Podpragovo pronikanje."
Opisanje
[praviti | praviti izvorny kod]Nadsat jest način rěči, koristany "nadsatami", členami podrastkovoj subkultury v romanu. Razkazivatelj i protagonist knigy, Aleks, koristaje jego v stilu od prvoj osoby, da by razkazati historiju čitatelju. On takože koristaje jego dlja komunikacije s inymi personažami v romanu, takymi kako jegove "drugi" (blizke prijateli), roditelji, žrtvy i vsekake avtoritetne figury, s ktorymi on prihodi v kontakt. Aleks jest sposobny govoriti standardnym anglijskym jezykom, kogda hče. Tuto ne jest pisany jezyk: smysl, ktory čitatelji prijimajut, jest transkripcija narodnoj rěči.
Nadsat jest anglijsky jezyk s mnogymi pozajetymi slovami iz russkogo. On takože sodrživaje vlivy od rimovanogo slenga kokni, Biblije Kralja Jakova, němečskogo jezyka, něktore slova nejasnogo proizhodženja i něktore, ktore Burgess jest izmyslil sam. Slovo "nadsat" jest sufiks russkyh čislovnikov od 11 do 19 (-надцать). Tutoj sufiks jest skoro točna lingvistična paralela do anglijskogo -teen i izveden jest od "na", i skračenoj formy slova "deset". "Droog" jest izvedeno od velsskogo slova drwg, značečego «zly», «neposlušny» ili «zlobny», i russkogo slova друг.[2]
Něktore iz slov sut skoro dětinske igry na anglijske slova, takove kako eggiweg («jaje») i appy polly loggy («izvinjenje»), a takože regularny anglijsky sleng sod i snuff it. Slovo like i izraz the old sut često koristane kako zapolnitelje ili diskursne markery.
Originalny prěvod knigy Burgessa na russky jezyk iz 1991 goda rěšil problem togo, kako ilustrovati nadsatske slova, koristanjem transliterovanyh slengovyh anglijskyh slov v městah, kde Burgess koristal russke — napriměr, droogs stalo se "фрэнды" (frendy). Pozajete anglijske slova s russkoju fleksijeju byli široko koristane v russkom slengu, osobno medžu hipi v 1970-h–1980-h godah.
Funkcija
[praviti | praviti izvorny kod]Burgess byl poliglotom, ktory ljubil jezyk vo vsih jegovyh formah.[3] Jednakože, on urazuměl, že ako by koristal sovrěmenny sleng, roman by veliko brzo stal se zastarělym, zatože podrastkovy jezyk postojanno izměnjaje se. Zato on byl prinudženy izmysliti svoj vlastny slovosbor i uměstiti knigu v izmysljenu budučnost. BurgessБурджес pozdněje ukazal na to, že ironično něktore iz nadsatnyh slov v knigě byli pozajete amerikanskymi podrastkami, "i tako [jegova] budučnost byla odkydnuta do prošlosti, ktoru jest možno izkydnuti."[4]
Jegovo koristanje nadsata bylo pragmatično; on trěboval, da by jego razkazivatelj iměl unikalny glas, ktory by ostal se bezvrěmennym, odnovrěmenno posiljujuči ravnodušnost Aleksa k normam jegovogo obščestva, i da by sugerovati, že podrostkova subkultura byla nezavisna od ostatka obščestva. V knigě dopytovatelji Aleksa opisujut iztočnik jegovogo argota kako "podsvědomo pronikanje".
Russke vlivy
[praviti | praviti izvorny kod]Russke vlivy igrajut največšu rolju v nadsatu. Večšina iz tyh russko ovlivjenyh slovjest slabo anglicizovanymi pozajetjami, često sohranjajučimi originalny russky izgovor.[5] Jedin priměr jest russko slovo "люди", ktoro jest anglicizovano na lewdies, značeče «ljudi».[6] Drugo russko slovo jest "бабушка", ktoro jest anglicizovano na baboochka, značeče «baba», «stara žena».[6] Něktore iz anglicizovanyh slov sut skračene, napriměr pony od "понимать" («razuměti»), ili veck od "человек" («člověk, muž»), hoti anglicizovano slovo chelloveck jest takože koristano v knigě.
Dalši sposob konstruovanja nadsatnyh slov jest koristanje homofonov (narodna etimologija). Napriměr, nadsatny termin horrorshow, ktory može zdati se kako anglijska kompozicija, v samom dělě ishodit od russkogo slova "хорошо", ktoro zvuči podobno do horrorshow.[6][7] Jednakym sposobom mnoge iz russkyh pozajetij stavajut se anglijsko-russkym hibridom, s russkym proizhodženjem, ale anglijskym pravopisom i izgovorom.[8] Dalši priměr jest russko slovo za glavu, "голова", ktoro zvuči podobno do Gulliver; Gulliver stalo se nadsatnym izrazom dlja koncepta «glava».[6][7]
Mnoge iz pozajetyh slov BurgessaБурджеса, kako devotchka («děvčina») i droog («prijatelj»), sohranjajut svoj pravopis i značenje.[8]
Ine vlivy i formovanije slov
[praviti | praviti izvorny kod]Dodatočne slova byli pozajete iz inyh jezykov: napriměr hotel Al Idayyin, arabsko-zvučeči variant lancuha hotelov "Holiday Inn", jednovrěmenno pripoměnajuči na ime Aladin.
Izvodženje slov občimi metodami
[praviti | praviti izvorny kod]Anglijsky sleng nadsata jest konstruovany občimi metodami tvorjenja jezyka. Něktore slova sut směšane, ine skračene ili složene.[5] V nadsatnom jezyku «pripad směha» staje se guff (skračena versija od guffawing); «univerzalny ključ» staje se polyclef («mnogo ključev»); a «državna temnica» jest razměšana do slova staja, ktoro imaje dvojno značenje stager (podstavjenje, inscenacija). Mnoge obyčajne anglijske slengove terminy sut prosto skračene: cancer stick (cigareta) jest skraceny do cancer.[8]
Rimovany sleng
[praviti | praviti izvorny kod]Nadsat sodrživaje rimovany sleng kokni:
- Charlie v značenju chaplain (kapelan) — prezime Čarliego Čaplina jest homofon slova chaplain. V tradiciji rimovanogo slenga, sama rima jest izpuščena, ostavjajuči Charlie.[9]
- Cutter v značenju money (pěnězy) — cutter rimuje se s bread and butter (hlěb i maslo), umyslna izměna od bread and honey («money», pěnězy).[5][7]
- Pretty polly v značenju money (pěnězy) — lolly jest anglijsky sleng za «pěnězy». Anglijska narodna pěsnja "Pretty Polly" rimuje se s lolly, i tako BurgessБурджес koristaje to kako sinonim.
- Hound-and-horny v značenju corny (banalny) — rimovany sleng.
- Twenty to one v značenju fun (zabava) — podrostkove huligany v romaně koristajut fun (zabava) kako kod dlja nasilja bandy.
Gledaj takože
[praviti | praviti izvorny kod]Iztočniky
[praviti | praviti izvorny kod]- ↑ Anthony Burgess, Language Made Plain in A Mouthful of Air.
- ↑ Eric Partridge, The New Partridge Dictionary of Slang and Unconventional English.
- ↑ Henry Kisor, Chicago Sun-Times, 24 avgusta 1997.
- ↑ Anthony Burgess (1986), Teenspeech, v Homage to Qwert Yuiop, str. 180.
- 1 2 3 Marina Oks, Christiane Bimberg (2009), The Rebus of "Nadsat," or, A Key To A Clockwork Orange, str. 37–56.
- 1 2 3 4 Kevin Jackson (1999), Real Horrorshow: A Short Lexicon Of Nadsat, Sight and Sound, str. 24–27.
- 1 2 3 Robert O. Evans (1971), Nadsat: The Argot and its Implications in Anthony Burgess' 'A Clockwork Orange', Journal of Modern Literature, str. 406–410.
- 1 2 3 Selnon Watts (2007), Understanding Nadsat Talk in Anthony Burgess' a Clockwork Orange.
- ↑ Luke Arnott (2009), The Slang of A Clockwork Orange.
Obča bibliografija
[praviti | praviti izvorny kod]- Aggeler, Geoffrey (1974). "Pelagius and Augustine in the novels of Anthony Burgess". English Studies 55: 43–55.
- Burgess, Anthony (1990). You've Had Your Time: Being the Second Part of the Confessions of Anthony Burgess. New York: Grove Weidenfeld.
- Gladsky, Rita K. (1992). "Schema Theory and Literary Texts: Anthony Burgess' Nadsat". Language Quarterly 30: 39–46.
- Saragi, T.; Nation, I. S. Paul; Meister, G. F. (1978). "Vocabulary Learning and Reading". System 6 (2): 72–78.
- Tutoj članok imaje prěvod iz članka «Nadsat» v Vikipediji na anglijskom (spis avtorov; dozvoljenje CC BY-SA 4.0).
