Prějdti k sodržanju

Solresol

Izvor: Vikipedija
Jezyk
Solresol
solfedžio: Sol-Re-Sol
Obča informacija
StvoriteljFrançois SudreФрансуа Судр
Data stvorjenja1827
Pismopismo Solresol; solfedžio; noty; barvy spektra
Jezyčne kody
ISO 639-3qso
IETFart-x-solresol

Solresol (solfedžio: Sol-Re-Sol), prvonačelno nazyvany Langue universelle (bukv. 'Universalny jezyk') a potom Langue musicale universelle ('Universalny muzikalny jezyk'), je muzikalny umětny jezyk, stvorjeny francuzskim učiteljem muziky i kompozitorom Jean'om-François SudreЖаном-Франсуа Судром (1787–1862), načinajuči od lěta 1817. Njegova kniga, kde oprědjeljaje se Langue Musicale Universelle, byla publikovana posmrtno v lětu 1866,[1] hoti on uže několik lět prěd tym o tom publikoval članky. Solresol prežil kratky čas popularnosti vo vtoroj polovině 19. stolětja i dostaval finansovu poddržku od takyh osob kako Viktor Hugo, Alfons de Lamartin, Aleksander vфon Humboldt i Napoleon III,[2] kulminacijeju čego se stala publikacija Boleslasa Gajewskogo Grammaire du Solresol v lětu 1902.

Dnes jestvujut male skupiny entuziastov solresola, razsypane po cělomu světu.[3]

Jestvuje několiko versij Solresola, každa s malymi razlikami. Tri glavne varijacije, ktore sut ješče v obratu — Sudrova, Gajewskogo i "Moderna"— različajut se glavno v različnyh elementah slovnika, ale zajedno imajut suglas o gramatikě.

SudreСудр je stvoril jezyk, i zato njegova versija zasluživaje se nazyvati prvonačelnoju versijeju Solresola.

Vincent Gajewski, parižsky profesor, popularizoval jezyk kako prědsědnik Centralnogo komiteta za izučanje i udoskonaljenje Solresola, ktory byl osnovan v lětu 1869 vdovoju Sudra Žozefinoju, da by dalje promotovati jego dělo. Boleslas Gajewski, syn Vincenta i sam profesor, formalizoval gramatiku i napisal oprěděljajučo dělo o jezyku: Grammaire du Solrésol (Gramatika Solresola).[4][5] To je najčestěje publikovana versija Solresola, blagodare prěkladu na anglijsky Stephena L. Rice'aСтивена Л. Райса, sdělanogo v lětu 1997,[5][4] so znatnoju čestju slovník, izměnjenoju odnositeljno originala, kako i s něktoroju izměnjenoju gramatikoju. Jednym priměrom je slovo fasol, definovano kako "tut" v Sudrovom slovniku, ale kako "začto?" u Gajewskogo.

Tretja je neoficijalna verzija, razvivajema s časom spoločnostju, nazyvaje se "Moderny Solresol". Ona koristaje versiju Sudra kako bazu, s izlěpšenjami gramatiky i slovnika, takymi kako izměna oprěděljenij sisol i sila od "gospodin" i "mlady muž" na sistemu honorifikov, inspirujemuju takoj sistemoju v japonskom jezyku; oba sut genderno-nevtralne tituly, jedin izražaje povagu, drugy laskovost.[6]

Publikacija Gajewskogo prinesla takože različne dodavanja, ktore ne sut v konfliktu s originalnoju versijeju jezyka, take kako razne nove metody komunikacije,[7] vključno:

  • grupy simbolov
  • koristanje sedmih barv dugy, i
  • koristanje tonalnogo sol-fa za znakovu sistemu jezyka
Sedm muzikalnyh not, barv, slogov i hieroglifov, koristanyh za prěnos fonemov Solresola

Solresol može byti komunikovanym s pomočju sedmi odličnyh elementov, s ograničenjem pet na slovo. Statistično, tute kombinacije davajut sedm jednoslogovyh slov, 49 dvuhslogovyh, 336 trehslogovyh, 2 tys. 268 četyrehslogovyh i 9 tys. 072 petislogovah, vkupě 11.732 možnyh primarnyh slov.[2] Glavna metoda komunikacije je koristanje sedmi slogov solfedžia (forma solmizacije), ktore mogu byti akcentovane, prodolžene ili povtorene. Najprostejši sposob koristanja tutyh muzikalnyh slogov jest čitati jih kako by oni byly obyčnymi slogami.

Zatože tuta sistema pojevila se prěd MFA, ne sut konkretne pravila izgovora pomimo standardnyh variantov čitanja solfedžia. Ako že vsaky slog jest dost jasno govorjeny, jih jest možno izgovarjati skoro vsakym sposobom, ktory čitatej preferuje.[trěba iztočnik]

SudreСудр je izložil sposob transkripcije fonetiky francuzskogo (i takym sposobom mnogyh drugyh jezykov) na Solresol, glavno koristany za imenniky.[1]:32 Koristajuči obyčne varianty izgovorov ako sut, naprklad, dane vo Vikislovniku, jest možlivo sostaviti tabulu zvukov s pomočju sučasnogo MFA.

Za malo čislo slogov, je potrěbno dělati kratku pauzu medžu slovami, da by vsako slovo ostalo jasno odděljeno. Kako je primětil Boleslas Gajewski, "trěba obračati veliku pozornost na pauzu po vsakomu slovu; tuta mala pauza je nužna za razděljenje slov, da by slušatelj ne bude byl razměšivan".[4]:Reversed meanings

V morfologiji solresola, vsako slovo je poděleno na kategorije značenja ili funkcije, gde dolžejše slova sut obyčno vyše konkretne. Slova se različajut po treh glavnyh karakteristikah: načelnomu slogu, dolžině slova, i tomu, da li imaje par povtorjenyh slogov.

Slova, imajuče dolžinu v jedin ili dva slogy, sut koristane za zaimenniky i obyčajne čestice, a slova s povtorjenymi slogami sut vremena.

Slova s dolžinoju jedin slog sut upotrěbjene na često koristane slova (v času stvorenja solresola). Te, ktore vključajut povtorjene slogy, sut rezervovane za "čisla, měsece goda, dni neděle i temperatury [pogodne uslovja]", napr. redodo "jedny", remimi "dva" (po Gajewskomu).

Slova, ktore sut dolge četyri slogy, spadajut do raznyh tematičnyh kategorij. Napriklad, slova, počinajuče se s sol i ktore ne imajut povtorjenyh slogov, imajut značenja, svezane s umětnostami ili naukami (napr. soldoredo, "umětnost"; solmiredo, "akustika").[1]:22.V Jednako že, ako li slova, ktore sut dolge četyri slogy, imajut par povtorjenyh slogov, jih značenja se odnoset na boleznji ili medicinu (napr. solsolredo, "migrena"; solreresol, "ospa").[1]:23.VI

Vyše konkretno, klasy bez povtorjenyh slogov sut:

  1. do: člověk, jegovo tělo i duh, intelektualne sposobnosti, kakosti i poživjenje;
  2. re: odedža, dom, gospodarstvo i rodina;
  3. mi: postupanja človeka i jego poroky;
  4. fa: selo, putovanje, vojna, more;
  5. sol: umětnosti i nauky;
  6. la: promysl i trgovanje;
  7. si: grad, vlada i administracija.

S povtorjenymi slogami, iste slogy davajut:

  1. do: religija;
  2. re: postavjenje i razne remesla;
  3. mi: predlogy, prislovne rěčenja i izolovane prislovniky;
  4. fa: boleznji;
  5. sol: boleznji (prodolžanje);
  6. la: promysl i trgovanje (kako i bez povtorjanja);
  7. si: pravosudje, pravny proces i sud.

Nakonec, kombinacije peti slogov označavajut životine, rastliny i mineraly.

Apriorno, vse žive imeniky i zaimenniky sut mužskogo roda. Za označanje ženskogo roda k poslědnomu slogu odgovarjajučego člena ili samogo slova dodavaje se črta, defis ili makron. V govoru, to se označaje povtorjanjem samoglasky sloga, s glotalnym stopom, razděljajučim povtorjajuči se samoglasku od ostatka slova.[1]:24

Jednakože, v modernyh překladah, zaimenniky se ne měnjaut v zavisnosti od roda. Vměsto tomu, oni se prosto prevodet kako nevtralne zaimenniky to i oni.

Jedna unikalna harakteristika Solresola jest v tom, že značenja mogu byti obračene obračanjem slogov v slovah. Napr. fala znači dobro ili vkusno, a lafa znači zlo. Razryvy v logičnom poredu slov vo vsakoj kategoriji sut obyčno navedene tutymi obračajemymi slovami.[1]:31.XXI

misol: "dobro" solmi: "zlo"
domisol: "Bog" solmido: "Djavol"

Medžutym, ne vse slova sut obračajeme v tutom smyslu, napiklad, dorefare znači "šija", ale refaredo znači "garderoba", ktore, očevidno ne sut protivnostami.

Naslědna tabula pokazyvaje slova do dvoh slogov iz slovnika Gajewskogo:

2. sl.
1. sl.
žaden -do -re -mi -fa -sol -la -si/-ti
Do- ne, ni- ni (prošlo vreme) ja, menetyonse, sebejedin, něktodrugy
Re- i, takože i moj, moje (pluperfekt) tvoj, tvojejegovnaš, naševaš, vašenjihov
Mi- ili, ili daže za, da/že bykto, ktory (odnos. zaim.), že (sveznik) (budučo vreme) čij, iz ktoryhdobro (prisl.)tut/tam jest, jestvuje, votdobry večer/noč
Fa- k, ko čto?s, so, zajednotuto, tamto, to (kond.) začto, čemu, za kaku pričinudobro, vkusno, slavnomnogo, velmi, krajno
Sol- ako li., jest li ale, nov, vnutrinepravilno, loše (prisl.)zatože, jerbo, ibo (imperativ) věčno, vsegda, bezkonečnohvala, blagodarjenje
La- ty (člen) ničto, nikto, nijednyod, potut, tam, tamozlo, lošenikogda (pričestje nastoječ. vremena)

od, iz

Si-/Ti- da, dobro, rado, suglas isto, jednako (stvar) vsaky, každy dobro jutro/popoldenj malo, jedva gospodin, pan mlady muž, mladec (pasivno pričestje)

Oprěděljeny člen imaj razne formy za imenitelny, roditeljny i dateljny padeže, jestli sravnivati s anglijskym, "the", "to the" i "of the" budut 'la', 'fa' i 'lasi', po redu.[1]:23-24.VII-VIII

S izključenjem udarjenja i dolžiny, slova solresola se ne izměnjajut. Da by rěčenja ostale jasne, osoblivo s ogledom na možlivu utratu informacije pri komunikaciji, něktore česti rěčenij slědujut strogomu slovoslědu.

Pridavniky vsegda slědujut za imennikom, ktory oni oprěděljajut.
Nepreme objekty vsegda stojet po glagolu.[1]:26.XII
Priměry, dane v originalnoj dokumentaciji, ukazujut na slovoslěd subjekt–glagol–objekt,[1]:29.XVII ale tuto by ne imělo byti važno, dokud rěčenje ostavaje prosto i jasno.
Slovo vremena vsegda predhodi glagolu.[1]:30.XIX

Da by stvoriti formu množiny, na poslědny slog se davaje ostry akcent, ktory se izgovarjaje prodolženjem poslědnoj samoglasky togo sloga.[1]:24.IX Priměry kako označiti množinu mužskyh i ženskyh slov:

resimire brat, resimirē/resimire-e sestra
resimiré brati, resimiréē/resimiré-e sestry

Tuto se tyče jedino prvogo slova v nominalnom rěčenju i jedino imennika, ako imennik jest sam, kako v slučaju vyše. Ako li slovo suprovadžaje se gramatičnoju česticeju (la, fa ili lasi), čestica prěvozme rolju markera roda ili čisla:

la resimire [toj] brat, lā/la-a resimire [ta] sestra
lá resimire [ti] brati, láā/lá-a resimire [te] sestry

Česti řeči (kako i specifičnjejše definicije za něktora slova) se izvodet iz glagolov postavjenjem cirkumfleksa nad jednym iz slogov pri pisanju, i izgovarjanjem togo sloga s rinforzando (naglo udarjenje ili crescendo). Pri udarjenju na prvy slog slovo se stavaje imennikom. V četyrislogovyh slovah udarjenje na vtory slog stvarjaje glagolny imennik. Prědposlědny slog stvarjaje pridavnik, a posledny stvarjaje prislovje.[1]:25.XI Napriměr,

midofa prědpočitati, mîdofa prědpočitanje, midôfa prědpočitajemy, midofâ prědpočitajemo
resolmila prodolžati, rêsolmila prodolžanje, resôlmila prodolžajuči, resolmîla prodolženy, resolmilâ prodolženo

Na kompjuterah, koristajući razloženje klavijatury bez cirkumfleksa, slog može byti napisany velikimi bukvami, ili znak ^ (kare) postavjen medžu bukvami sloga ili poslě sloga. Vslěd gramatiky i slovoslěda solresola, razpoznavanje čestij řeči obyčno ne jest potrebno za razuměnje rečenja.

Različne čestice vremena-naklonjenja sut dvojnymi slogami, kako v razdelu Slovosbor vyše. Čtovyše, po Gajewskomu, glagoly pasivnogo zaloga se tvoret s faremi medžu tutoj česticeju i glagolom. Subjunktiv se tvori s mire prěd zaimennikom. Negacija do se pojavjaje toliko jedino v frazě, prěd slovom, ktoro se zapěčaje.

Slovo fasi pred imenikom ili pridavnikom je augmentativ; poslě njego je superlativ. Sifa je protivnost (diminutiv):[1]:21.III

fala dobro, fasi fala velmi dobro, fala fasi odlično, najlěpšo; sifa fala okej, fala sifa ne velmi dobro (i podobno s lafa lošo)
sisire větr, fasi sisire poryv větra, sisire fasi ciklon; sifa sisire větrec, sisire sifa dviženje vozduha

Pytanjam v originalnoj dokumentacije solresola ne uděljajut mnogo vnimanja, ni takože tam jest mnogo priměrov.

Publikacija Sudre'aСудра vključaje tri priměra pytateljnyh rečenij:[1]:127

Je vaše zdravje dobro? – Redofafa?
Budete li hoditi na selo v tutom godu? – Fadoremi?
Budete li hoditi v teatr večerom? – Soldoremi?

Da by se s togo sdělati tvrdženje, dodavajut osobny zaimennik poslě:

Moje zdravje je dobro. – Redofafa dore.
Budu hoditi na selo v tutom godu. – Fadoremi dore.
Budu hoditi v teatr večerom. – Soldoremi dore.

Gajewski vměsto tomu stavi subjekt rečenja poslě glagola vměsto prěd glagolom, tuta konstrukcija jest obyčna v evropejskyh jezykah. Nektore priměry:[4]:Interrogation and Negation

Jesm li ja? – Faremi dore?
Razuměje li on? – Falafa dofa?
Učite li se? – Sidosi domi?

Vo vsih versijah jezyka, sut četyrislogove slova, povtorjauči "Mi" sekciju slovosbora, ktora vključaje někake obče pytanja, kako:[1]:109.123

Miladodo? – V kakoj měrě?
Milarere? – Nu?
Misirere? – Kto je to?

Pismo solresola

[praviti | praviti izvorny kod]
Simboly Solresola

Pismo koristano v solresolu skladaje se iz sedmi unikalnyh symbolov, každy prědstavjvje jednu iz sedmi "not". Napriměr, "Do" je krug, a "Sol" je horizontalna linija.

Slova solresola se tvoret sjedinjenjem simbolov v tom slědu, kako oni pojavjajut se v slovu. Dvojne noty prědstavjajut se prěčrkivanjem simbola.

Něktore osnovne slova Solresola
Opisanje gestov ruk solfedžia Džona Kurvena, kositanyh v toničnoj sol-fa. Tuta versija vključaje tonalne tendencije i interesne podpisi za každy ton.
  • Bezprědsudnost i odnositeljna prostost.
  • Integrovane sistemy (jezyk gestov, barvy, i t.d.), udobne za osob s libokakoju ograničennostju, směsta gotove k izkoristanju bez specialnogo izučanja.
  • Bystry progress v izučanju u negramotnyh (trěba znati i razpoznavati vsego sedm slogov ili znakov, ili deset bukv)
  • Velmi prosta ale efektivna sistema različanja funkcij slov v rěčenjah

S pomočju sistemy toničnoj sol-fa Džona Kurvena (John Curwen), Solresol može se koristati črez gesty.

Daljši razvoj

[praviti | praviti izvorny kod]

Druga metoda koristanja solresola se nazyvaje ses, on byl razrabotany Kornelisom Džordžem Buri.[8] V tutoj metodě každa nota dobyvaje reprezentativnu suglasku i samoglasku (ili diftong). V najprostějšyh slovah koristajut toliko samoglasky, a vse druge imajut vyše složenu strukturu slogov.

do ⇒ p / o

re ⇒ k / e

mi ⇒ m / i

fa ⇒ f / a

sol ⇒ s / u

la ⇒ l / au

ti ⇒ t / ai

Na tuty sposob, možno jest pisati ili izgovarjati slova s črědovanjem suglasok i samoglasok tako:

sol-sol-re-do ⇒ suko (cvcv) – migrena

Zatože se množina i ženske formy slov v solresolu označajut udarjenjem ili dolžinoju samoglasok, ses koristaje pau (nektory) ili fai (mnogo) za označenje množiny, i mu (dobro) za označenje ženskogo roda kogda je potrěbno.

Zajavjenje na jezykovy kod ISO 639-3, prědloženy kako sud, bylo podano v SIL International 28 avgusta 2017,[9][10][11] ale bylo odvrgnuto 23 januara 2018.[12][13]

Solresol je dobyl kody qso i art-x-solresol v ConLang Code Registry.[14]

Sedm osnovnyh simbolov bylo predloženo za registraciju v ConScript Unicode Registry.[15]

Priměrne teksty

[praviti | praviti izvorny kod]
Članok 1 Universalnoj deklaracija prav člověka na medžuslovjanskom
Vsi ljudi rodet se svobodnymi i ravnymi v svojem dostojenstvu i pravah. Oni sut obdarjene razumom i svědomjem i muset postupati v odnošenju jedin k drugomu v duhu bratstva.
Prěvod na solresol
Siré misolredo faremi doredore domisimi re misóla, solfalafá dósila re réfasi. Dófa faremi remila fare dômilafa re dôfasifa, re fafa fasolfa midolǎ fare dômisola lasi sîmisila.
Predstavjeno koristajuči ses solresol
Sé muro fem pepe omúm e múl, salá ósau e éfai. Óf fem ril fe ômauf e ôfaif, e fa fuf ipǎu fe ômul lai âimail.

Gledite takože

[praviti | praviti izvorny kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Sudre, François (1866). Langue Musicale Universelle (PDF) (na francuzskom). Paris. Bylo arhivovano (PDF) iz iztočnika mareca 20, 2012. Data dostupa: novembra 27, 2025.
  2. 1 2 Pei, Mario (1969). Wanted: A World Language (Pamphlet). Public Affairs. 434. New York City: Public Affairs Committee. str. 11–12. Bylo arhivovano iz iztočnika januara 25, 2018. Data dostupa: novembra 28, 2025.
  3. Parson, Daniel. "Sidosi Home". Sidosi.org. Bylo arhivovano iz iztočnika oktobra 4, 2023. Data dostupa: novembra 27, 2025.
  4. 1 2 3 4 Gajewski, Boleslas; Rice, Stephen L. (19 novembra 1997) [printed 1902 as Grammaire du Solrésol, translated 1997]. "Grammar of Solresol, or the Universal Language of François Sudre". Stephen L. Rice: The Solresol Page. Bylo arhivovano iz iztočnika 13 aprilja 2007. Data dostupa: 29 septembra 2019.
  5. 1 2 Gajewski, Boleslas (2005) [printed 1902 as Grammaire du Solrésol, translated 1997 (Rice), revised 2005 (Bigham)]. Rice, Stephen L.; Bigham, Doug (red.). "Grammar of Solresol, or the Universal Language of François Sudre" (PDF). Sidosi.org. Bylo arhivovano iz iztočnika (PDF) 17 dekembra 2019. Data dostupa: 16 dekembra 2019.
  6. Osteen, Garrison; Walters, Scott; Parson, Daniel; Fernandez, Tobias (mareca 12, 2018). "Solresol Dictionary Modernised" (XLSX). Google Sheets. Bylo arhivovano (XLSX) iz iztočnika avgusta 29, 2025. Data dostupa: dekembra 22, 2019.
  7. Gramatika 2005, str. 16.
  8. Parson, Daniel. "Using loan words in Solresol". Tumblr. Bylo arhivovano iz iztočnika novembra 28, 2025. Data dostupa: novembra 27, 2025.
  9. SIL International (avgusta 28, 2017). "ISO 639-3 Registration Authority Request for Change No. 2017-032" (PDF). ISO 639-3. Dallas. Bylo arhivovano (PDF) iz iztočnika junija 5, 2019. Data dostupa: novembra 27, 2025.
  10. SIL International (avgusta 28, 2017). "Request for New Language Code Element in ISO 639-3: [sud]" (PDF). ISO 639-3. Dallas. Bylo arhivovano (PDF) iz iztočnika junija 5, 2019. Data dostupa: novembra 27, 2025.
  11. Parson, Daniel (julija 28, 2017). "The Road to ISO 639-3". Sidosi.org. Bylo arhivovano iz iztočnika avgusta 29, 2023. Data dostupa: oktobra 22, 2018.
  12. SIL International (januara 23, 2018). "Comments received for ISO 639-3 Change Request 2017-032" (PDF). ISO 639-3. Dallas. str. 2. Bylo arhivovano (PDF) iz iztočnika junija 5, 2019. Data dostupa: septembra 27, 2019. Zahtev za stvorenje koda [sud] za Solresol je odrinuły.
  13. Parson, Daniel (februara 1, 2018). "Beyond ISO 639-3 (for now)". Sidosi.org. Bylo arhivovano iz iztočnika avgusta 29, 2023. Data dostupa: novembra 27, 2025.
  14. Bettencourt, Rebecca G. (januara 8, 2015). "ConLang Code Registry". Kreative Korporation. Bylo arhivovano iz iztočnika novembra 27, 2022. Data dostupa: aprilja 6, 2021.
  15. Everson, Michael (januara 21, 1997). "Solresol: U+E770–U+E77F". ConScript Unicode Registry. Lecanvey, Ireland: Evertype. Bylo arhivovano iz iztočnika aprilja 17, 2021. Data dostupa: aprilja 6, 2021.

Čitati dalje

[praviti | praviti izvorny kod]

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]