Venedčyna

Venedčyna (takože Wenedczyna, Венедовы jезык, Język Wenedski, Venedova mówa, Mówa Wenedska) jest sěveroslovjanska literaturna norma medžuslovjanskogo jezyka, razvita v 2012 godu. Tuta norma prědstavlja jezyk sěvernyh (zapadnyh i voztočnyh) Slovjan i formuje tretju literaturnu normu medžuslovjanskogo jezyka — pored s slovjanskoju (vseslovjanskoju) i novoslověnskoju (južnoslovjanskoju) normami. Venedčyna harakterizuje se jasno izraženym orientovanjem na sěverne slovjanske jezyky i postupnym odkazom od južnoslovjanskyh jezykovyh elementov.

Ideja i avtori

Ideja venedskoj normy byla formulovana Nikolajem (Aleksandrem) Vladimirovičom Kuzněcovom i Valdemarem Ryšardem Čurom. Avtori imali cělj sozdati normu medžuslovjanskogo jezyka, ktora by byla blizša sěvernym slovjanskym jezykam, osoblivo poljskomu, češskomu i voztočnoslovjanskym tradicijam, s ograničenym upotrěbjenjem južnoslovjanskyh form.

Město v medžuslovjanskom projektu

Do 2017 g. nad medžuslovjanskym jezykom rabotali tri osnovne projekty: Slovjanski (od 2006 goda), Novoslověnsky (od 2009 goda) i Venedčyna (od 2013 goda). Tute projekty razděljajut medžu soboju naturalističny pravopis, v mnogom obči slovnik, obču občinu, razne platformy v sěti i jedin obči cělj. Gramatična osnova i literaturna norma venedskogo jezyka opirajut se na normy poljskogo, russkogo, bělorusskogo, ukrajinskogo, češskogo, slovačskogo i lužičskih jezykov. Tuta kombinacija pozvoljaje shranjati sěveroslovjansky harakter normy pri vysokoj razuměmosti v ramkah slovjanskogo jezykovogo kontinuuma.

Cělje

Glavnym cěljem venedskogo jezyka jest sozdanje razvitoj gramatičnoj i sěveroslovjanskoj literaturnoj normy v ramkah medžuslovjanskogo jezyka. Daljšim cěljem jest razvivanje slovjanskoj komunikacije takym obrazom, že s pomočju venedčyny možno občati bez upotrěbjenja oddělnyh nacionalnyh slovjanskyh jezykov.

Ortografija i azbuka

Sěverna venedčyna koristi latiničnu azbuku s diakritičnymi znakami, orientovanu na naturalističny i etimologičny pravopis. Ortografičny sistem jest prisposobjen sěveroslovjanskoj fonologiji i dozvoljaje točno odražati fonetične i morfologične razliky medžu slovami. Ortografija venedčyny vklučaje slědne važne osoblivosti:

• različenje kratkyh i dolgyh vokalov,
• upotrěbjenje nosovyh vokalov,
• označenje mekkosti soglasnyh,
• palatalizaciju soglasnyh,
• upotrěbjenje posebnoj bukvy ř za označenje mekkogo vibranta r.

Palatalizacija soglasnyh igra važnu rolju v fleksiji i slovotvorjenju, osoblivo prěd vokalami i, í, ě, e, é. Mekke soglasne obyčno nastavajut v poziciji prěd etimologično palatalizujučimi vokalami i ne vsegda pišut se s osobnymi diakritičnymi znakami.

Alfabet

Latinična azbuka venedčyny sostoji iz slědnyh bukv:

Bukva	Zvuk	Bukva	Zvuk	Bukva	Zvuk
A a	a	G g	tvrdo g	Ř ř	mekko r
Ą ą	ǫ (Ѫ)	H h	ɦ	S s	s
Á á	dolgo a	I i	i	Š š	š
B b	b	Í í	dolgo i	Ś ś	mekko s
C c	c	J j	j	T t	t
Č č	č	K k	k	Ť ť	mekko t
Ć ć	mekko č	Ł ł	l	U u	u
Ch ch	h / x	Ľ ľ	mekko l	Ŭ ŭ	kratko u
D d	d	M m	m	Ú ú	dolgo u
Ď ď	mekko d	N n	n	V v	v
E e	e	Ň ň	mekko n	Y y	y
Ę ę	ę (Ѧ)	O o	o	Z z	z
Ě ě	ě (Ѣ)	Ó ó	dolgo o	Ž ž	ž
É é	dolgo e	P p	p	Ź ź	mekko z
F f	f	R r	r

Mekke soglasne prěd ě, i, í fonetično realizujut se kak palatalizovane, no ne vsegda obvezno označajut se osobnymi diakritičnymi znakami v pismu, zavisno od etimologije slova.

Imenna sistema

Imennik (v venedčyně: sųšt́ęstvnik) služi dlja označenja prědmeta, sučnosti, osoby ili abstraktnogo pojetja. Imena imajut gramatičny rod, čislo i padež, čto dozvoljaje vyražati sintaktične odnošenja v prědloženju.

Rod

V venedčyně sut tri gramatične rody:

• mužsky rod — napr.: svět, broj, cev, język, háček;
• žensky rod — napr.: boľ, cěľ, kamílica, soba, uváha;
• srědny rod — napr.: serco, sonce, sklo, gŕlo, męso.

Čislo

Imena imajut tri čisla:

• jedinstveno čislo — osnovna forma imena;
• množinsko čislo — označaje množstvo prědmetov ili osob;
• dvojstveno čislo — upotrěbja se pri označenju dvoh prědmetov ili osob.

V dvojstvenom čislu se upotrěbja okončanje -íma.

Padeže

V venedčyně jest sedm padežev:

Padež	Funkcija
Imeniteljny	podležeče i imenno skazujuče
Roditeljny	prinaležnost, upotrěba s čislami, po něktoryh glagolah
Dateljno-prědložny	soodvěstvuje dateljnomu i prědložnomu padežu
Viniteljny	dopolnjenje, takože odgovor na vopros kuda?
Narěčny	odgovarja na voprosy kako?, čem?
Městny	odgovara na vopros kde?
Zvateljny	forma obračenja

Sklonjenja

V venedčyně sut tri sklonjenja, soodvěstvujuče gramatičnomu rodu imeni.

Mužsky rod

Padež	Jedinstveno čislo	Množinsko čislo
im.	język / broj	języci / broji
rod.	języka / broja	językov / brojev
dat.	języku / broju	językóm / brojém
vin.	język / brój	języcí / brojí
nar.	językom / brojem	języámi / brojámi
měst.	(o) języcě / (o) brojě	(o) języcěch / (o) brojěch
zv.	języče / brojú	językóve / brojévo

Žensky rod

Padež	Jedinstveno čislo	Množinsko čislo
im.	soba / mať	soby / mati
rod.	soby / mati	sob / maťej
dat.	sobě / matí	sobam / maťem
vin.	sobu / máť	soby / mátí
nar.	soboj / maťej	sobámi / maťámi
měst.	(o) sobí / (o) mati	(o) soběch / (o) matěch
zv.	sobo / maťe	sobi / mati

Srědny rod

Padež	Jedinstveno čislo	Množinsko čislo
im.	serco / gŕlo	sercá / gŕlá
rod.	serca / gŕla	serc / gŕl
dat.	sercu / gŕlu	sercém / gŕlóm
vin.	sercó / gŕló	sércá / gŕlá
nar.	sercem / gŕlom	sercámi / gŕlámi
měst.	(o) sercě / (o) gŕlě	(o) sercěch / (o) gŕlěch
zv.	serče / gŕli	sercí / gŕle

Dvojstveno čislo

Osobitostju normy jest shranjenje dvojstvennogo čisla, ktoro ima osobne fleksijne formy dlja vsih rodov.

Rod	Forma
mužsky	języcíma
srědny	sercíma
žensky	sobíma

Palatalizacija

V venedčyně jest razvita palatalizacija soglasnyh:

• k → c, g, h → z, ch → s prěd i, í, ě, e, é, ja v fleksijah;
• k → č, g, h → ž, ch → š v zvateljnom padežu i pri slovotvorjenju.

Priměry:

• člověk – člověci – člověčski;
• Čech – Česi – Češka;
• Praha – v Prazě – pražski.

Primetniky

Primetnik v venedčyně služi dlja označenja priznaka imena i soglasuje se s njim v rodu, čislu i padežu i razděljajut se na:

• mekkoosnovne,
• tvrdoosnovne.

Primetniky imajut stupnje sravnjenja i sklonjajut se po ustaljenym paradigmam. Norma shranja sistem stupnjev sravnjenja: pozitivny, sravniteljny i prěvysši.

Razděljenje primetnikov

Primetniky razděljajut se na:

• mekkoosnovne — osnovy zakončajut se na -k, -g, -h, -ch, mekke soglasne, -j, -c;
• tvrdoosnovne — vse ostale osnovy.

V imeniteljnom padežu mužskogo roda jedinstvenogo čisla:

• mekkoosnovne imajut okončanje -i;
• tverdoosnovne imajut okončanje -y.

Sklonjenje mekkoosnovnyh primetnikov

Padež	m. r.	sr. r.	ž. r.	množinsko i dvojstveno čislo
im.	sini	siňe	siňa	siní
rod.	siňeho	siňeho	siňe	sinich
dat.	siňemu	siňemu	siňé	siním
vin.	siňého / sini	siňé	siňú	siní
nar.	sinim	sinim	siňu	siními
měst.	(o) siňem	(o) siňem	(o) sině	(o) sinich
zv.	sini	siňe	siňa	siní

Sklonjenje tvrdoosnovnyh primetnikov

Padež	m. r.	sr. r.	ž. r.	množinsko i dvojstveno čislo
im.	červony	červone	červona	červony
rod.	červonaho	červonaho	červone	červonych
dat.	červonomu	červonomu	červoné	červonym
vin.	červonáho / červony	červoné	červonú	červony
nar.	červonym	červonym	červonu	červonymi
měst.	(o) červonom	(o) červonom	(o) červone	(o) červonych
zv.	červony	červone	červona	červony

Stupnje sravnjenja

Primetniky imajut tri stupnje sravnjenja: položiteljny, sravniteljny i prěvozhodny.

Položiteljny	Sravniteljny	Prěvozhodny
sini	siněj	sinějšy
siňa	sinějša	sinějša
siňe	sinějše	sinějše
siní	sinějšy	sinějšy
červony	červonej	červonejšy
červona	červonejša	červonejša
červone	červonejše	červonejše
červony	červonejšy	červonejšy

Slovotvorjenje primětnikov

Něktore primetniky tvoret se s pomočju sufiksov:

• -sk- — brat → bratski, rus → russki;
• -n- — tvar → tvarny;
• -ň- — mať → maťni;
• -ov- — język → językovy;
• -ín- — sestra → sestríny.

Pričestja i poredkove čislniky sklonjajut se kako primetniky.

Glagoly

'Glagoly (v venedčyně: dějaslovy) označajut dějstvo ili sostojanje prědmeta ili suščestva. On imaje bogatu fleksiju i jest jednoj iz osnovnyh čestij rěči v jezyku.

Infinitiv i vozvratna forma

Infinitiv jest izhodna forma glagola i vsegda imaje okončanje -ť. Vozvratna forma izražaje se česticu śę, ktora stavi se prěd dějaslovom (kromě infinitiva).

Gramatične kategorije

Sistema glagola v venedčyně vključaje:

• tri vrěmena — prošedše, nastoječe i buduče;
• tri naklonjenja — izjaviteljno, uslovno i poveliteljno;
• osnovne i neosnovne (prědstavkove) dějaslovy.

Nastoječe vrěme

Nastoječe vrěme imajut toliko osnovne glagoly.

Lice	Pravilne glagoly	Glagol „byť“
ja	dělam	jsam
ty	dělaješ	jsi
on, ona, ono	dělaje	je
my	dělame	jsme
vy	dělate	jste
oni, oně, ony	dělają	jsą

Pričestja v nastoječem vrěmenu

Tip pričestja	Forma
aktivno	dělajuś-
pasivno	dělajem-

U neosnovnyh glagolov formy nastoječego vrěmena ne sut.

Prošedše vrěme

Prošedše vrěme tvori se s pomočju l-pričestja i form glagola byť.

Lice	Pravilne dějaslovy	Dějaslov „byť“
ja	dělal, -a, -o sam	byl, -a, -o
ty	dělal, -a, -o si	byl, -a, -o
on, ona, ono	dělal, -a, -o je	byl, -a, -o
my	dělali, -á, -ó sme	byli, -á, -ó
vy	dělali, -á, -ó ste	byli, -á, -ó
oni, oně, ony	dělali, -á, -ó są	byli, -á, -ó

Buduče vrěme

Buduče vrěme tvori se dvoma sposobami:

• u osnovnyh glagolov — s pomočju budučih form dějaslova byť (budu, budeš, bude, budeme, budete, budą) i infinitiva;
• u neosnovnyh glagolov — po formě nastoječego vrěmena.

Nepravilne glagoly v nastoječem vrěmenu

Lice	vědať	ěsť	imať	chtěť
ja	věm	ěm	imam	chtěm
ty	věsi	ěsi	imašy	chtěsi
on, ona, ono	věde	ěde	imaje	chtěte
my	věme	ěme	imame	chtěme
vy	věte	ěte	imate	chtěté
oni, oně, ony	vědí	ědí	imą	chtědí

Imperativ i kondicional

• Imperativ tvori se po formuli: osnova + si.
• Kondicional tvori se s pomočju čestice by.

Čislovniky

Čislovniky (v venedčyně: čyslenniki) označujut kolikost ili poredok prědmetov. Čislovniky imajut padežne formy i v několikyh slučajah soglasujut se s imenom po rodu i čislu.

Jeden

Padež	m.r.	ž.r.	sr.r.	m.r. mn.č.	ž.r. mn.č.	sr.r. mn.č.
im.	jeden	jedna	jedne	jedni	jedny	jedna
rod.	jednoho	jedné	jednoho	jedněch	jedněch	jedněch
dat.	jednomu	jedné	jednomu	jedněm	jedněm	jedněm
vin.	jednoho / jeden	jednu	jedno	jední	jedny	jedná
nar.	jednim	jedną	jednim	jedněmi	jedněmi	jedněmi
měst.	(o) jednom	(o) jedné	(o) jednom	(o) jedněch	(o) jedněch	(o) jedněch

Dva

Padež	m.r.	ž.r.	sr.r.
im.	dva	dvě	dví
rod.	dvoch	dvoch	dvoch
dat.	dvěma	dvěma	dvěma
vin.	dva	dvě	dví
nar.	dvíma	dvíma	dvíma
měst.	(o) dvuch	(o) dvuch	(o) dvuch

Čislovniki oba, obí i obě sklonjajut se analogično.

Tri i četri

Padež	Forma
im.	tri
rod.	trí
dat.	trem
vin.	trí
nar.	třemi
měst.	(o) třech

Od pęť do devętdesąť

Padež	Forma
im.	pęť
rod.	pęti
dat.	pęti
vin.	pęť
nar.	pęti
měst.	(o) pęti

Slova sto, tyśęča i daljše čisla sklonjajut se kako sučestviteljne imena.

Poredkove čislovniky

Poredkove čislovniky na pismě označajut se čislom s točkoju. Čislovniky jeden, dva i tri imajut osobne poredkove formy:

• peršy
• drugi
• třeti

Zaimenniky

Zaimenniky (v venedčyně: městoimęncy) sut čest rěči, ktora zaměnja imena, primetniky ili čislovniky i ukazyvajut na osoby, prědmety ili abstraktne pojetja bez imenovanja jih.

Lične zaimenniky

padež	1. jed.	2. jed.	3. jed. m.	3. jed. ž.	3. jed. sr.	1. mn.	2. mn.	3. mn. m.	3. mn. ž.	3. mn. sr.	vozvr.
im.	ja	ty	on	ona	ono	my	vy	oni	oně	ony	—
rod.	me	te	go	ja	go	nas	vas	ich	ich	ich	se
dat.	mi	ti	mu	ji	mu	nam	vam	im	im	im	si
vin.	mé	té	go	ju	go	ny	vas	ich	ich	ich	se
nar.	mną	tbą	im	ej	im	nami	vami	ími	ími	íma	sbą
měst.	mí	tí	go	nej	go	nas	vas	nich	nich	nich	si

Voprosne zaimenniky

Od vsih zaimennikov tutoj grupy sklonjajut se kto i co.

padež	kto	co
im.	kto	co
rod.	koho	čoho
dat.	komu	čomu
vin.	koho	co
nar.	kěm	čěm
měst.	(o) kom	(o) čom

Od voprosnyh zaimennikov s pomočju afiksov -nib, -ś, de-, ně-, ní- obrazujut se neopreděljene i odricateljne formy.

Prisvojiteljne zaimenniky

Prvo lice

	m.r.	sr.r.	ž.r.	mn.č.
im.	moj	moje	moja	mojí
rod.	môho	môj	mojich	mojich
dat.	mômu	môj	mojim	mojim
vin.	moj	moje	moju	mojich
nar.	môm	môj	mojími	mojími
měst.	(o) môm	(o) môj	(o) mojích	(o) mojích

Vtoro lice

	m.r.	sr.r.	ž.r.	mn.č.
im.	tvoj	tvoje	tvoja	tvojí
rod.	tvôho	tvôj	tvojich	tvojich
dat.	tvômu	tvôj	tvojim	tvojim
vin.	tvoj	tvoje	tvoju	tvojich
nar.	tvôm	tvôj	tvojími	tvojími
měst.	(o) tvôm	(o) tvôj	(o) tvojích	(o) tvojích

Tretje lice

Prisvojiteljne zaimenniky tretjego lica ne sklonjajut se i imajut formy:

• go — dlja *on* i *ono*
• eja — dlja *ona*
• ich — dlja *oni*, *oně*, *ony*

Vozvratne formy sklonjajut se po paradigme tvoj.

Ukazateljne zaimenniky

	m.r.	sr.r.	ž.r.	mn.č.
im.	to	tó	ta	te
rod.	toho	toho	té	těch
dat.	tomu	tomu	té	těm
vin.	to	tó	tu	te
nar.	tem	tem	tem	tem
měst.	(o) těch	(o) těch	(o) tě	(o) těch

Zaimenniky vše i všechko imajut analogično sklonjenje.

Priklad

«Otče naš» na venedčyně v latinici:

Otče naš, co jsi na nebě,

Da śę svęte Imę Tvoje;

Da prijde Carstvo Tvoje;

Da bude vola Tvoja jako na nebě, tak na země;

Chlěb naš každodenny daj nam dnesj;

I daj nam prošteňe, kako i my prostame svojich vinovatych;

I nedovedi ny do izkušeňa i spasi ny od zlaho;

Jako Tvoje jest Carstvo i sila i slava na věci.

Amen!

Značenje

Venedčyna prědstavlja variant medžuslovjanskogo jezyka, ktory shranja arhaične slovjanske elementy i jasno odražaje sěveroslovjansku jezykovu tradiciju. Tuta norma črěz svoju ortografičnu konsekventnost i jasno strukturovanu gramatiku, stala važnym eksperimentalnym projektom v razvoju medžuslovjanskogo pisma. Ona pokazyvaje vozmožnost standardizacije medžuslovjanskogo jezyka na osnově regionalno orientovanoj normy bez narušenja jego medžunarodnogo haraktera. V kontekstu razvoja medžuslovjanskyh norm sěverna venedčyna ima značimost kako lingvistična laboratorija, v ktoroj sut testovane alternativne puti evolucije medžuslovjanskogo standarda, osoblivo v směru boljšej kompatibilnosti so sěveroslovjanskym jezykovym kontinuumom.

Vněšnje linky

• Slovnik venedskogo jezyka (1228 slov) — Nikolaj Kuzněcov
• Stranica na portalu vk.com
• Stranica na portalu lingvoforum.net
• Stranica na portalu izviestija.info
• Referat «Interslavjanske jezyky» — Vĕra Barandovská-Frank na sajtu AIS, format PDF)

Gledite takože

• Medžuslovjansky jezyk
• Slovjanske jezyky
• Ortografija